Ο Ξερόβουνος είναι τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται 23 χιλιόμετρα δυτικά της Μόρφου, σε υψόμετρο 200 μέτρων, στους λόφους της Τηλλυρίας, και η γη του φτάνει στα βόρεια ως τη θάλασσα, απέναντι από τη βραχονησίδα Πέτρα του Λιμνίτη. Στα διοικητικά του όρια ανήκε και ο Λιμνίτης. Στην απογραφή του 1960 είχε 256 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Αρχαιολογικοί χώροι

Στη μικρή βραχονησίδα Πέτρα του Λιμνίτη βρίσκεται ένας από τους παλαιότερους γνωστούς οικισμούς της Κύπρου. Τον ανέσκαψε για δύο εβδομάδες το καλοκαίρι του 1929 ο Σουηδός αρχαιολόγος Alfred Westholm, μέλος της Σουηδικής Αρχαιολογικής Αποστολής στην Κύπρο, που τη διηύθυνε ο Einar Gjerstad. Στο οροπέδιο της κορυφής βρέθηκαν ερείπια καλυβών από τέσσερις φάσεις κατοίκησης, λίθινα εργαλεία και αγγεία, οστέινα εργαλεία, ένα μαχαίρι από οψιανό, κόκαλα χοίρων, προβάτων, βοδιών και ψαριών, και τρία ειδώλια από δολερίτη σε σχήμα βιολιού. Ο Gjerstad χαρακτήρισε τον οικισμό προνεολιθικό· μεταγενέστερη μελέτη τον χρονολογεί στην προκεραμική νεολιθική περίοδο, δηλαδή σε μια από τις αρχαιότερες προελληνικές φάσεις του νησιού.¹

Στη στεριά, κοντά στον Λιμνίτη, το Pleiades σημειώνει με επιφύλαξη τη θέση της αρχαίας Λιμενίας, που ο Έλληνας γεωγράφος Στράβων, που έγραφε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αυγούστου, αναφέρει στην ενδοχώρα πάνω από τους Σόλους. Το Pleiades δίνει για τη θέση την πτολεμαϊκή ελληνική («ελληνιστική»), τη ρωμαϊκή περίοδο και την ύστερη αρχαιότητα.² Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) καταγράφει στη γη του χωριού και ένα αρχαίο μνημείο στη θέση Μούττη.³

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, ο Ξερόβουνος καταγράφεται ως μουσουλμανικό χωριό, με 27 νοικοκυριά με περιουσία. Η γη του ήταν σχεδόν όλη άγονα χωράφια, με ένα αμπέλι και αλώνια, αλλά καταγράφονται 363 δέντρα, τα περισσότερα ελιές, και ακόμη συκιές, χαρουπιές και μουριές, πέντε ελαιοτριβεία και νερόμυλοι. Οι ιδιοκτήτες είχαν 453 κατσίκες και 21 βόδια και αγελάδες.⁴

Αγγλοκρατία

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, οι κάτοικοι του Ξερόβουνου ήταν λινοπάμπακοι, δηλαδή φανερά μουσουλμάνοι αλλά κρυφά χριστιανοί, και ως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα μιλούσαν όλοι μόνο ελληνικά. Ο οριστικός εκτουρκισμός τους έγινε, κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, με δασκάλους που δίδασκαν μόνο στα τουρκικά, αλλά οι παλαιότεροι κάτοικοι εξακολουθούσαν να μιλούν ελληνικά.⁵

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν ελιές, χαρουπιές, εσπεριδοειδή και αμυγδαλιές, όπως οι ελιές και οι χαρουπιές ήδη στην απογραφή του 1832/33. Μεγάλο μέρος της γης, ιδίως νότια του οικισμού, ήταν τα κρατικά δάση της Πάφου και του Ξερόβουνου.⁶

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 227 κατοίκους το 1881, 246 το 1891, 293 το 1901, 333 το 1911 και 329 το 1921.⁷ Το 1931 ο Ξερόβουνος είχε 442 κατοίκους, 4 χριστιανούς και 438 μουσουλμάνους, και το 1946 541, από τους οποίους 6 ήταν ορθόδοξοι και 535 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960, όταν ο Λιμνίτης απογράφηκε για πρώτη φορά χωριστά, ο Ξερόβουνος είχε 256 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 300 (εκτίμηση).