Το Βουνό είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 9 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 340 μέτρων, στη νότια πλαγιά του Πενταδακτύλου, δίπλα στο Συγχαρί.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 424 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Στις πηγές της Τουρκοκρατίας το χωριό εμφανίζεται ως «Vono» το 1596, ως «Vounos» το 1683 και ως «Vuna» το 1769. Οι περιηγητές του 17ου και του 18ου αιώνα σημειώνουν ότι το έλεγαν και Άγιο Ρωμανό, από την εκκλησία του που ήταν αφιερωμένη στον άγιο αυτό.²

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Το Βουνό δεν βρέθηκε στους καταλόγους φέουδων και βασιλικών χωριών του 15ου αιώνα. Η παλαιότερη γραπτή αναφορά του που εντοπίστηκε είναι του 1596. Τη χρονιά εκείνη ο Ιταλός Girolamo Dandini, απεσταλμένος του πάπα Κλήμεντα Η΄ στους Μαρωνίτες της Κύπρου, κατέγραψε τα δεκαεννέα χωριά όπου ζούσαν Μαρωνίτες, ανάμεσά τους και το «Vono».³

Τουρκοκρατία

Στο χωριό ζούσαν όμως και Έλληνες, με δικό τους ιερέα. Το 1683 ο Ολλανδός περιηγητής Cornelis van Bruyn έφτασε το βράδυ στο Βουνό, στον δρόμο του προς το αββαείο του Μπέλαπαϊς, και κοιμήθηκε στο σπίτι ενός Έλληνα ιερέα. Σημειώνει ότι το δείπνο ήταν λιτό, γιατί οι Έλληνες κληρικοί ήταν τόσο φτωχοί που μόλις είχαν τα αναγκαία.⁴ Το 1686, κατά έκδοση του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών για τους Μαρωνίτες, το Βουνό ήταν ένα από τα οκτώ μόνο χωριά της Κύπρου όπου είχαν απομείνει Μαρωνίτες.⁵ Ο Ιταλός περιηγητής Giovanni Mariti, που έγραψε για την Κύπρο το 1769, αναφέρει ότι το χωριό ανήκε στους Μαρωνίτες, που ήταν οι κυριότεροι κάτοικοί του.⁶

Η κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33 κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία. Στο Βουνό καταγράφονται τέσσερα νοικοκυριά με περιουσία, όλα χριστιανικά. Είχαν σιτοχώραφα, ένα περιβόλι, ένα αλώνι, 82 ελιές, 13 κυψέλες, 190 κατσίκες και δύο άλογα.⁷

Τον 19ο αιώνα το Βουνό αναφέρεται ακόμη ανάμεσα στα χωριά των Μαρωνιτών.⁸

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία του χωριού ήταν αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο και χρονολογείται στον 18ο αιώνα και στο 1830. Βρισκόταν στη βορειοανατολική άκρη του παλιού κέντρου του χωριού.⁹ Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, την περιγράφει το 1918 ως μικρή, απλή μονόκλιτη εκκλησία, που είχε μόλις επισκευαστεί.¹⁰

Η εκκλησία του Αγίου Ρωμανού, από την οποία το χωριό πήρε το δεύτερο όνομά του, ήταν η εκκλησία των Μαρωνιτών του Βουνού. Κατά την ίδια έκδοση του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, χτίστηκε το 1518.¹¹ Το 1918 ο Jeffery την κατέγραψε ως ερειπωμένο παρεκκλήσι στο μονοπάτι προς τη μονή του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου.¹² Είναι Αρχαίο Μνημείο.

Το παλαιότερο από τα παρεκκλήσια του χωριού είναι ο Άγιος Σάββας, του 12ου αιώνα, χτισμένος πάνω σε τέσσερις ταφικούς θαλάμους, που σήμερα είναι ερείπιο. Ερειπωμένο είναι και το παρεκκλήσι του Τιμίου Σταυρού, του 17ου αιώνα. Υπήρχε ακόμη το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία, του 16ου αιώνα.

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Οι κάτοικοι συνδύαζαν τη γεωργία με την κτηνοτροφία, όπως ήδη στην απογραφή του 1832/33. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 καλλιεργούσαν σιτηρά, χαρουπιές και λίγες ελιές, και παλαιότερα βαμβάκι. Το 1973 έτρεφαν 422 πρόβατα, 269 κατσίκες και 47 βόδια, κυρίως για το όργωμα. Αργότερα πολλοί δούλεψαν στα λατομεία, και η κοντινή Λευκωσία πρόσφερε εργασία σε πολλούς κατοίκους, κάτι που, κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, βοήθησε το χωριό να μεγαλώνει σταθερά.¹³

Το 1950 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Συγχαρίου-Βουνού και το 1956 το Συνεργατικό Παντοπωλείο Συγχαρίου-Βουνού, κοινά με το γειτονικό χωριό.

Εκπαίδευση

Κατά την Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας, το δημοτικό σχολείο του χωριού ιδρύθηκε μετά το 1900 με μία αίθουσα. Αργότερα προστέθηκε δεύτερη, και τα παιδιά χωρίστηκαν σε σχολείο αγοριών και σχολείο κοριτσιών.¹⁴ Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του Βουνού είχε 83 μαθητές και τρεις δασκάλους.

Πληθυσμός

Ο πληθυσμός του Βουνού μεγάλωνε σταθερά σε όλο τον 20ό αιώνα. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 63 κατοίκους το 1881, 91 το 1891, 125 το 1901, 150 το 1911 και 211 το 1921.¹⁵ Το 1931 είχε 237 κατοίκους, όλους χριστιανούς, και το 1946 389, από τους οποίους 388 ήταν ορθόδοξοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 424 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 525 Έλληνες.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 194 κάτοικοι του Βουνού. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 6 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Βουνό καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Δύο κάτοικοι του Βουνού καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι. Ο ένας, στρατιώτης, χάθηκε στην Κερύνεια, και τα λείψανά του ταυτοποιήθηκαν. Ο άλλος, άμαχος, χάθηκε στο ίδιο το Βουνό και αγνοείται ακόμη. Δύο ακόμη κάτοικοι, ένας άμαχος και ένας στρατιώτης, σκοτώθηκαν αλλού, στην περιοχή του χωριού Παραμάλι και στην περιοχή του Αγίου Παύλου Λευκωσίας.

Ο κατάλογος του 2009 καταγράφει την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου βεβηλωμένη, λεηλατημένη και με σοβαρές ζημιές, και το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία κατεδαφισμένο. Ο Άγιος Γεώργιος έμεινε χωρίς συντήρηση και τον Μάρτιο του 2025 κατέρρευσε.¹⁶ Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Ρωμανού σε μουσείο. Το κοιμητήριο του χωριού είναι ερειπωμένο, και οι σταυροί των τάφων έχουν μαζευτεί στα υπολείμματα του περιβόλου, ώστε οι τάφοι δεν μπορούν πια να εντοπιστούν.¹⁷