Βαρίσεια Variseia

Επαρχία Λευκωσίας

Δείτε στον διαδραστικό χάρτη →

Ιστορία

Η Βαρίσεια είναι μικρή ελληνική κοινότητα της επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται 23 χιλιόμετρα δυτικά της Μόρφου, σε υψόμετρο 260 μέτρων, στη γεωγραφική περιφέρεια της Τηλλυρίας. Η γη της φτάνει στα νότια ως το δάσος της Πάφου.1 Στην απογραφή του 1960 είχε 223 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Η προέλευση του ονόματος δεν είναι γνωστή. Στον χάρτη της Κύπρου του Βρετανού αξιωματικού Horatio Kitchener, στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας, το χωριό γράφεται «Varisha», και με αυτή τη μορφή το γράφουν και οι απογραφές της Αγγλοκρατίας.2

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Στους καταλόγους φέουδων και βασιλικών χωριών του 15ου αιώνα που διασώζουν ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος και ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, η Βαρίσεια δεν βρέθηκε. Η πρώτη βέβαιη γραπτή αναφορά της είναι στην κτηματική απογραφή του 1832/33.3 Στην απογραφή του 1931 καταγράφεται χωριστά, εκτός από το χωριό, και ένας μικρός οικισμός στη γη του, οι Μάντρες της Βαρίσειας (Varisha Mandres).

Τουρκοκρατία

Η κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, καταγράφει τη Βαρίσεια ως μουσουλμανικό χωριό της περιφέρειας της Λεύκας, με 10 νοικοκυριά με περιουσία. Η γη τους ήταν κυρίως ξερικά χωράφια, που καταγράφονται ακαλλιέργητα, και λίγα αλώνια, και είχαν 21 ελιές και 4 συκιές. Το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας τους ήταν τα ζώα: 224 κατσίκες, λίγες αγελάδες και δύο βόδια.4

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία της Βαρίσειας είναι αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο και χρονολογείται στον 19ο ή στον 20ό αιώνα.5

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτηρά και λίγα αμπέλια, και είχαν ελιές, χαρουπιές, αμυγδαλιές και συκιές, ενώ αρκετές εκτάσεις έμεναν ακαλλιέργητες. Έτρεφαν κατσίκες, όπως ήδη στην απογραφή του 1832/33. Κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, ο πληθυσμός του χωριού μεγάλωνε επειδή βρισκόταν κοντά στις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις του Ξερού, στο μεταλλείο της Κυπριακής Μεταλλευτικής Εταιρείας και στην εύφορη περιοχή της Μόρφου.6 Από το 1960 λειτουργούσε στο χωριό η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Βαρίσειας.

Εκπαίδευση

Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο της Βαρίσειας είχε 39 μαθητές και δύο δασκάλους.

Πληθυσμός

Ο πληθυσμός της Βαρίσειας μεγάλωνε σταθερά στον 20ό αιώνα. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 75 κατοίκους το 1881, 60 το 1891, 76 το 1901, 84 το 1911 και 94 το 1921.7 Το 1931 το χωριό είχε 128 κατοίκους, 122 χριστιανούς και 6 μουσουλμάνους, και οι Μάντρες της Βαρίσειας άλλους 44, 41 χριστιανούς και 3 μουσουλμάνους. Το 1946 η Βαρίσεια είχε 174 κατοίκους, από τους οποίους 172 ήταν ορθόδοξοι και 2 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 223 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 244 Έλληνες.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 99 κάτοικοι της Βαρίσειας. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει έναν Έλληνα κάτοικο του χωριού που συμμετείχε ή συνέδραμε στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την Τουρκική Εισβολή του 1974, ο ελληνικός πληθυσμός της κοινότητας εγκατέλειψε το χωριό για να προστατευθεί από τον τουρκικό στρατό που προήλαυνε. Επειδή η κοινότητα βρέθηκε στη νεκρή ζώνη, δεν επετράπη στους κατοίκους να επιστρέψουν.

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται κι αυτή μέσα στη νεκρή ζώνη.

  1. A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 973.↩︎

  2. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Variseia».↩︎

  3. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886); L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861).↩︎

  4. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Variseia».↩︎

  5. A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 40.↩︎

  6. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Βαρίσεια».↩︎

  7. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Βαρίσεια».↩︎

Πηγές (13)

Χριστιανικοί Ναοί & Κοιμητήρια

Στην Βαρίσεια υπήρχε μία εκκλησία. Από την τουρκική εισβολή του 1974 βρίσκονται υπό κατοχή. Παρακάτω παρουσιάζονται όλα, με φωτογραφίες και, όπου είναι γνωστή, την κατάστασή τους.

Εκκλησίες (1)

Εκκλησία Αγίου Γεωργίου

Ενοριακός Ναός

Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η εκκλησία χρονολογείται στον 19ο – 20ο αιώνα. Η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Εντός της Νεκρής Ζώνης».

Σχολεία (1973-74)

Τη σχολική χρονιά 1973–74, την τελευταία πριν από την τουρκική εισβολή, στην Βαρίσεια λειτουργούσε ένα δημοτικό σχολείο. Σε αυτό φοιτούσαν 39 μαθητές, με 2 δασκάλους. Παρακάτω δίνονται τα στοιχεία του, με τους μαθητές ανά τάξη και το διδακτικό προσωπικό, όπου είναι γνωστά.

Δημοτικά σχολεία

Εθνικοί Αγώνες

Ενωτικό Δημοψήφισμα 1950

Στην Βαρίσεια, στο ενωτικό δημοψήφισμα που οργάνωσε η Εθναρχία τον Ιανουάριο του 1950, υπέγραψαν υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα 99 κάτοικοι.

Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ 1955-1959

Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει έναν Έλληνα με καταγωγή από την Βαρίσεια που συμμετείχε ή συνέδραμε στον Αγώνα. Τα ονόματα ακολουθούν όπως είναι τυπωμένα στο Μητρώο.

  • ΠΕΤΡΟΥ Παπαχαράλαμπος
Δεν βρέθηκαν ονόματα.

1 / 1 ονόματα

Άλλες Πληροφορίες

Συνεργατικές Εταιρείες

Στο μητρώο συνεργατικών εταιρειών ήταν εγγεγραμμένη η ακόλουθη συνεργατική εταιρεία της κοινότητας:

  • Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Βαρίσιας (Λευκωσίας) (εγγραφή 1960)

Ταχυδρομικός Κώδικας

Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 2921.