Η Τρυπημένη είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 35 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 230 μέτρων, πάνω σε λόφο στους νότιους πρόποδες του Πενταδακτύλου, με θέα στη Μεσαορία. Η γη της ανέβαινε ως την κορυφογραμμή, στον Ζυγόβουνο, και περιλάμβανε μέρος των κρατικών δασών του Μαύρου Όρους.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 456 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Ο Κύπριος χρονογράφος του 15ου αιώνα Λεόντιος Μαχαιράς γράφει ήδη το χωριό «Τρυπημένη», και ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος «Tripimeni».² Με το ίδιο όνομα το καταγράφει και το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer).³

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Κατά μια παράδοση του χωριού, που καταγράφει η κρατική έκδοση του 2019 για τους εκτοπισμένους δήμους και κοινότητες, οι πρώτοι κάτοικοι ήταν τρεις βοσκοί. Κατά την ίδια έκδοση, οι κάτοικοι πίστευαν ότι το χωριό ξεκίνησε από τη θέση του Αγίου Αθανασίου, στα περιβόλια, όπου υπάρχουν ερείπια και πολλές πέτρες από παλιό οικισμό.⁴ Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, έφορος των αρχαίων μνημείων της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, σημείωσε ότι η Τρυπημένη είναι παλιός οικισμός.⁵

Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία

Η Τρυπημένη βρισκόταν πάνω σε έναν από τους δρόμους που περνούσαν από τη Μεσαορία, πάνω από τον Πενταδάκτυλο, στην Κερύνεια. Γι’ αυτό αναφέρεται στον πόλεμο του 1373–74 με τους Γενουάτες. Κατά τον Μαχαιρά και τον Βουστρώνιο, όταν οι Κύπριοι στρατιώτες του κοντόσταυλου, του αρχιστράτηγου του βασιλείου, χτύπησαν στη Σίντα μια γενουατική φάλαγγα με εφόδια, έφεραν τα λάφυρα στην Τρυπημένη. Εκεί τα ξεφόρτωσαν από τις άμαξες, τα φόρτωσαν σε καμήλες και άλλα ζώα, και από την Τρυπημένη τα πέρασαν με ασφάλεια στην Κερύνεια.⁶

Κατά τον Βρετανό αρχαιολόγο David Hogarth, η Τρυπημένη ανήκε, μαζί με τα Κνώδαρα και άλλα χωριά της περιοχής της Κυθρέας, στο φέουδο των κομήτων της Καρπασίας, που στη Βενετοκρατία το είχαν οι Βενετοί Giustiniani, ώσπου το έχασαν με την τουρκική κατάκτηση του 1570.⁷

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Τρυπημένη είναι μικτό χωριό, με 30 νοικοκυριά με περιουσία και μια εκκλησία. Σε αντίθεση με τα χωριά του κάμπου, είχε κυρίως δέντρα και μικρά κτήματα: πάνω από 160 ελιές, τις περισσότερες ελιές του βουνού, χαρουπιές, μικρά αμπέλια, περιβόλια με μουριές και άλλα οπωροφόρα, μερίδια από τρεχούμενο νερό και ένα ελαιοτριβείο. Τα ζώα ήταν λίγα: κάτι λιγότερο από 80 πρόβατα, λίγες αγελάδες και βόδια και ένα μουλάρι.⁸

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία της Τρυπημένης είναι αφιερωμένη στην Παναγία την Ελεούσα. Βρίσκεται στο νότιο μέρος του παλιού οικισμού και ξαναχτίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, στη θέση παλαιότερου ναού.⁹

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά, ελιές και χαρουπιές, και η κτηνοτροφία ήταν αρκετά αναπτυγμένη.¹⁰ Κατά την έκδοση του 2019, μάζευαν ελιές και χαρούπια και καλλιεργούσαν πορτοκάλια, που τα πότιζαν από μια μεγάλη δεξαμενή στα περιβόλια· το χωριό είχε τέσσερα καφενεία, και δύο λεωφορεία το συνέδεαν με τις πόλεις.¹¹ Το 1926 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Τρυπημένης «Πρόοδος».

Εκπαίδευση

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1878 παιδιά της Τρυπημένης πήγαιναν σε σχολείο στη μονή της Μελανδρύνας, βόρεια του χωριού. Το πρώτο κοινοτικό σχολείο των «κοινών γραμμάτων» λειτούργησε το 1869–70 σε ένα σπίτι του χωριού και αργότερα σε άλλα σπίτια που νοίκιαζε η κοινότητα. Πρώτος δάσκαλος ήταν ο Χρίστος από τον Μαζωτό, και τον διαδέχτηκε ο Κλεάνθης Δημήτρη από τη Λευκωσία. Κάθε μαθητής πλήρωνε λίγα γρόσια τον μήνα, και όλο το χωριό έτρεφε με τη σειρά τον δάσκαλο.¹² Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο της Τρυπημένης είχε 31 μαθητές και δύο δασκάλους.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Τρυπημένη είχε 254 κατοίκους το 1881, 285 το 1891, 352 το 1901, 430 το 1911 και 476 το 1921.¹³ Το 1931 είχε 433 κατοίκους, όλους χριστιανούς, και το 1946 515, όλους ορθόδοξους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 456 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 339 Έλληνες.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 307 κάτοικοι της Τρυπημένης, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 40 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Τρυπημένη καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός της υπέστη εθνοκάθαρση. Στους πίνακες του Ερυθρού Σταυρού που κατατέθηκαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταγράφεται ότι στις 8 Σεπτεμβρίου 1974 17 άνθρωποι από το Φλαμούδι, την Τρυπημένη και τον Κουτσοβέντη μεταφέρθηκαν στη Γύψου, όπου, όπως έκρινε αποδεδειγμένο η Επιτροπή, οι τουρκικές δυνάμεις κρατούσαν Έλληνες αμάχους σε περιορισμό.¹⁴ Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Τέσσερις κάτοικοι της Τρυπημένης, όλοι άμαχοι, καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι. Χάθηκαν και οι τέσσερις στο ίδιο το χωριό, και τα λείψανά τους δεν έχουν εντοπιστεί ως σήμερα. Στο χωριό καταγράφεται και ένας νεκρός του 1974, άμαχος.

Κατά το Cyprus Religious Heritage, οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία της Παναγίας της Ελεούσας σε τζαμί, και τη χρησιμοποιούσαν ως τέτοιο ώσπου χτίστηκε νέο τζαμί στο χωριό, γύρω στο 2017. Στα τέλη του 2021 η εκκλησία επισκευάστηκε εξωτερικά, αλλά το 2024 είχε αρχίσει ξανά να φθείρεται.¹⁵ Ο κατάλογος του 2009 την καταγράφει λεηλατημένη και βεβηλωμένη.