Το Τριμίθι είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 6 χιλιόμετρα δυτικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 60 μέτρων, στις βόρειες πλαγιές του Πενταδακτύλου, κοντά στο Κάρμι και στον Άγιο Γεώργιο. Στην είσοδο του χωριού στέκει η εκκλησία της Παναγίας Τριμιθιώτισσας, που τα παλαιότερα μέρη της ανάγονται στον 12ο αιώνα. Στην απογραφή του 1960 είχε 301 κατοίκους, όλους Έλληνες.
Η Παναγία Τριμιθιώτισσα λέγεται τοπικά και «Χρυσοτριμινθιώτισσα», όπως την καταγράφει το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer).1
Η πρώτη γραπτή αναφορά που πιθανότατα αφορά το Τριμίθι είναι του 15ου αιώνα. Ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος διασώζει τον κατάλογο των φέουδων που μοίρασε ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ στα χρόνια 1464–1468, και σε αυτόν ένα χωριό «Trimithi» δίνεται στον Ardito de Casanova. Άλλα χωριά με παρόμοιο όνομα γράφονται στις ίδιες πηγές «Trimithia» ή «Trimithussia».2
Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Χαράλαμπο και βρίσκεται στο κέντρο του παλιού χωριού, στον δρόμο προς το Κάρμι. Ο κατάλογος κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου του 2009 τη χρονολογεί στον 18ο–19ο αιώνα. Στη θέση της υπήρχε παλαιότερη εκκλησία του 16ου αιώνα, που την είδε το 1896 ο Γάλλος ιστορικός της τέχνης Camille Enlart. Ο Άγγλος αρχιτέκτονας George Jeffery γράφει το 1918 ότι από εκείνη έμειναν στους εξωτερικούς τοίχους οι θύρες αναγεννησιακού ρυθμού και, στη νότια πλευρά, μια ακόμη αρχαιότερη κόγχη με τον τάφο του κτήτορα. Η εκκλησία είναι Αρχαίο Μνημείο.3
Στην είσοδο του χωριού, στον δρόμο από την Κερύνεια και δίπλα στο κοιμητήριο, βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας Τριμιθιώτισσας ή Χρυσοτριμινθιώτισσας, και αυτή Αρχαίο Μνημείο. Ο κατάλογος του 2009 τη χρονολογεί στον 12ο και στον 19ο αιώνα.4 Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ο ναός του 19ου αιώνα είναι ανάπλαση ενός πολύ παλαιότερου και μικρότερου ναού στην ίδια θέση, και τότε ήταν για λίγο το καθολικό ενός μικρού μοναστηριού, που είχε περίπου 25 σκάλες γης και 236 ελιές.5
Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, στα τέλη του 19ου αιώνα πολλοί Έλληνες του χωριού δούλευαν στα κτήματα ενός Τούρκου δικαστή, του Χατζηχαβούζ, που είχε μεγάλη έκταση γης στην περιοχή. Αρκετοί ήταν εργάτες και γεωργοί που τους είχε φέρει από την επαρχία Πάφου· έμειναν στο Τριμίθι και απέκτησαν δικές τους περιουσίες. Πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτηρά, ελιές, χαρουπιές και εσπεριδοειδή, κυρίως λεμονιές και κιτρομηλιές, και το 1973 εξήντα κτηνοτρόφοι έτρεφαν πρόβατα, κατσίκες και πολλά πουλερικά.6
Κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, ο πληθυσμός του Τριμιθίου αυξανόταν σχεδόν συνεχώς από τα τέλη του 19ου αιώνα, κυρίως επειδή το χωριό ήταν κοντά στην Κερύνεια: είχε 95 κατοίκους το 1881, 120 το 1891, 122 το 1901, 171 το 1911 και 190 το 1921.7 Το 1931 είχε 143 κατοίκους, 135 χριστιανούς και 8 μουσουλμάνους, και το 1946 237, από τους οποίους 232 ήταν ορθόδοξοι και 5 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 301 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 353 Έλληνες. Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του χωριού είχε 21 μαθητές και έναν δάσκαλο.
Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 124 κάτοικοι του Τριμιθίου. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 15 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Τριμίθι καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.
Ένας κάτοικος του Τριμιθίου, άμαχος, συνελήφθη στο χωριό και καταγράφηκε ως αγνοούμενος· τα λείψανά του δεν έχουν εντοπιστεί ως σήμερα. Ένας ακόμη άμαχος κάτοικος σκοτώθηκε αλλού, σε άγνωστο τόπο. Στη γη του Τριμιθίου σκοτώθηκαν πέντε άνθρωποι, δύο στρατιώτες και τρεις άμαχοι, όλοι στο χωριό και στην περιοχή του.
Η εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους βεβηλώθηκε, λεηλατήθηκε και χρησιμοποιείται ως εργαστήριο κεραμικής. Η Παναγία Τριμιθιώτισσα βεβηλώθηκε και λεηλατήθηκε, και οι παράνομες τουρκικές αρχές επέτρεψαν σε Βρετανούς πολίτες να τη χρησιμοποιούν ως γκαλερί και αρχιτεκτονικό γραφείο.
A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 1295.↩︎
Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), σ. 422.↩︎
G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σ. 318.↩︎
Cyprus Religious Heritage, «Trimithi».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Παναγία Τριμιθιώτισσα, Τριμίθι».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Τριμίθι».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Τριμίθι».↩︎
Στο Τριμίθι υπήρχαν μία εκκλησία, ένα εξωκκλήσι και ένα κοιμητήριο. Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, δύο ναοί βεβηλώθηκαν ή λεηλατήθηκαν. Παρακάτω παρουσιάζονται όλα, με φωτογραφίες και, όπου είναι γνωστή, την κατάστασή τους.
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η εκκλησία χρονολογείται στον 18ο – 19ο αιώνα. Η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Βεβηλώθηκε, λεηλατήθηκε, χρησιμοποιείται ως εργαστήριο κεραμικής».
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), το παρεκκλήσι χρονολογείται στον 12ο και τον 19ο αιώνα και είναι Αρχαίο Μνημείο. Η κατάστασή του το 2009 σημειώνεται ως «Βεβηλώθηκε, λεηλατήθηκε. Χρησιμοποιείται από Βρετανούς πολίτες ως γκαλερί και αρχιτεκτονικό γραφείο».
Τη σχολική χρονιά 1973–74, την τελευταία πριν από την τουρκική εισβολή, στο Τριμίθι λειτουργούσε ένα δημοτικό σχολείο. Σε αυτό φοιτούσαν 21 μαθητές, με έναν δάσκαλο. Παρακάτω δίνονται τα στοιχεία του, με τους μαθητές ανά τάξη και το διδακτικό προσωπικό, όπου είναι γνωστά.
| Τάξη | Α | Β | Γ | Δ | Ε | Στ | Σύνολο |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Αγόρια | 3 | – | – | 2 | 2 | 3 | 10 |
| Κορίτσια | 2 | 2 | 3 | 1 | 2 | 1 | 11 |
| Σύνολο | 5 | 2 | 3 | 3 | 4 | 4 | 21 |
Στο Τριμίθι, στο ενωτικό δημοψήφισμα που οργάνωσε η Εθναρχία τον Ιανουάριο του 1950, υπέγραψαν υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα 124 κάτοικοι.
Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 15 Έλληνες με καταγωγή από το Τριμίθι που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα. Τα ονόματα ακολουθούν όπως είναι τυπωμένα στο Μητρώο.
15 / 15 ονόματα
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 σκοτώθηκαν ή αγνοούνται πέντε άνθρωποι με καταγωγή από το Τριμίθι, όλοι άμαχοι. Ο αγνοούμενος δεν έχει εντοπιστεί ως σήμερα. Στο Τριμίθι σκοτώθηκαν ή εθεάθησαν για τελευταία φορά 11 άνθρωποι, έξι στρατιώτες και πέντε άμαχοι· ένας από τους στρατιώτες ήταν από την Ελλάδα. Παρακάτω, στην καρτέλα «Από την κοινότητα» είναι όσοι κατάγονταν από το Τριμίθι, και στην καρτέλα «Στην κοινότητα» όσοι σκοτώθηκαν ή εθεάθησαν για τελευταία φορά εκεί.
Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 9516.
