Το Τέμπλος είναι μικρή, κυρίως τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 3 χιλιόμετρα δυτικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 60 μέτρων, στην παράκτια πεδιάδα. Η γη του ήταν στενή και μακριά: ανέβαινε ως την κορυφογραμμή του Πενταδακτύλου και κατέβαινε ως τη θάλασσα, απέναντι από τη νησίδα Γλυκιώτισσα.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 227 κατοίκους, από τους οποίους 61 ήταν Έλληνες και 161 Τούρκοι.

Όνομα

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, που παραθέτει τον Σίμο Μενάρδο, το χωριό πήρε το όνομά του από το τάγμα των Ναϊτών ιπποτών, που στη Δύση λέγονταν Templiers, δηλαδή «του Ναού», και είχαν εδώ μια από τις διοικήσεις των κτημάτων τους στην Κύπρο.² Τα έγγραφα της εποχής το επιβεβαιώνουν. Σε ένα έγγραφο του 1468 η περιουσία του τάγματος στο χωριό λέγεται «commanderie dou Temple», και σε ένα άλλο του 1472 το ίδιο το χωριό λέγεται «casale Templi», δηλαδή «το χωριό του Ναού». Ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, που δημοσίευσε τα δύο έγγραφα, γράφει το όνομα «Tempros».³

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η παλαιότερη γραπτή μαρτυρία για το Τέμπλος που βρέθηκε είναι του 1313. Ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος διηγείται ότι στις 7 Νοεμβρίου 1313, στον καθεδρικό ναό της Λευκωσίας, ο απεσταλμένος του πάπα διάβασε τις επιστολές του πάπα Κλήμεντα Ε΄ με τις οποίες η περιουσία των Ναϊτών, που είχε καταργηθεί το τάγμα τους, δινόταν στους Ιωαννίτες ιππότες. Ανάμεσα στα χωριά που παραδόθηκαν τότε ο Βουστρώνιος απαριθμεί και το «casal Themplos a Cerines», δηλαδή το χωριό Τέμπλος της Κερύνειας, που σε άλλο σημείο του έργου του γράφει «Templos».⁴

Φραγκοκρατία

Στα χρόνια της Φραγκοκρατίας, λοιπόν, το Τέμπλος δεν ανήκε σε ευγενή αλλά σε στρατιωτικό τάγμα: πρώτα στους Ναΐτες και από το 1313 στους Ιωαννίτες ιππότες, που είχαν την έδρα τους στη Ρόδο. Οι Ιωαννίτες οργάνωσαν τα κτήματά τους στην Κύπρο σε κομμανταρίες, δηλαδή διοικητικές μονάδες με επικεφαλής έναν ιππότη. Κατά τον Βρετανό αρχιτέκτονα George Jeffery, που κατέγραψε τα ιστορικά μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, ήταν τρεις: η Μεγάλη Κομμανταρία, η Μικρή Κομμανταρία και η κομμανταρία του Τέμπλους, που είχε το κέντρο της στο χωριό.⁵

Τον Μάρτιο του 1468 ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ αναγνώρισε ότι χρωστούσε στους Ιωαννίτες 126 δουκάτα για όσα είχαν πάρει ο ίδιος και οι άνθρωποί του από τα εισοδήματα των κομμανταριών της Φοινίκας, στην Πάφο, και του Τέμπλους. Το 1472 ο Μεγάλος Κομμαντόρος της Κύπρου και ένας άλλος ιππότης, ο Hisbert de Villeneuve, διαφώνησαν για το αν το Τέμπλος ήταν χωριστή κομμανταρία ή μέρος της Μεγάλης Κομμανταρίας. Συμφώνησαν ο Villeneuve να κρατήσει το χωριό ισόβια και μετά τον θάνατό του να ενωθεί με τη Μεγάλη Κομμανταρία, και τη συμφωνία επικύρωσε ο Μεγάλος Μάγιστρος του τάγματος στη Ρόδο.⁶

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Τέμπλος καταγράφεται ως μεικτό χωριό, με 10 νοικοκυριά με περιουσία. Οι ιδιοκτήτες είχαν κυρίως σιτοχώραφα και σχεδόν 600 δέντρα, 381 ελιές και 215 χαρουπιές, και στο χωριό λειτουργούσε ένα ελαιοτριβείο. Είχαν ακόμη 70 κατσίκες, λίγα βόδια και αγελάδες και τέσσερις καμήλες.⁷

Εκκλησίες και μονές

Στη γη του χωριού βρίσκεται το ελληνορθόδοξο παρεκκλήσι της Παναγίας Φανερωμένης. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, που παραθέτει τον Βρετανό ερευνητή Rupert Gunnis, που κατέγραψε τα μνημεία της Κύπρου τη δεκαετία του 1930, βρίσκεται περίπου 4 χιλιόμετρα νότια του χωριού, κάτω από την κορυφή του Αγίου Ιλαρίωνα.⁸

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά, ελιές, χαρουπιές και λίγα εσπεριδοειδή, όπως οι ελιές και οι χαρουπιές ήδη στην απογραφή του 1832/33. Μεγάλες εκτάσεις έμεναν ακαλλιέργητες, και στα νότια ένα μικρό μέρος του κρατικού δάσους του Καρμιού έπεφτε μέσα στα όρια του χωριού.⁹

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 136 κατοίκους το 1881, 137 το 1891, 131 το 1901, 135 το 1911 και 125 το 1921.¹⁰ Το 1931 το Τέμπλος είχε 118 κατοίκους, 3 χριστιανούς και 115 μουσουλμάνους, και το 1946 167, από τους οποίους 14 ήταν ορθόδοξοι, 151 μουσουλμάνοι και 2 άλλοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 227 κατοίκους, 61 Έλληνες, 161 Τούρκους και 5 Άγγλους. Κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, οι Έλληνες κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό εξαιτίας των γεγονότων της τουρκικής ανταρσίας του 1963–64 και εγκαταστάθηκαν στην Κερύνεια και σε γειτονικά ελληνικά χωριά.¹¹ Το 1973 το χωριό είχε γύρω στους 250 Τούρκους κατοίκους (εκτίμηση) και κανέναν Έλληνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Οι Έλληνες κάτοικοι του Τέμπλους είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν το χωριό εξαιτίας των γεγονότων της τουρκικής ανταρσίας του 1963–64. Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Τέμπλος καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό, και από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των Ελλήνων κατοίκων.

Στη γη του Τέμπλους καταγράφεται ένας νεκρός του 1974, στρατιώτης, που σκοτώθηκε στο ίδιο το χωριό.

Το παρεκκλήσι της Παναγίας Φανερωμένης βρίσκεται σήμερα μέσα σε τουρκικό στρατόπεδο, και ο κατάλογος κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου του 2009 το καταγράφει ως μη προσβάσιμο.