Ο Σύσκληπος είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 14 χιλιόμετρα δυτικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 380 μέτρων, στις νότιες πλαγιές του Πενταδακτύλου. Η γη του ανέβαινε ως την κορυφογραμμή και περιλάμβανε μέρος των δασών της Λαπήθου και του Καραβά, ενώ προς τα νότια οι πλαγιές γίνονταν πιο ήπιες. Στην απογραφή του 1960 είχε 337 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Η προέλευση του ονόματος δεν είναι γνωστή από έγκυρη πηγή. Τη δεκαετία του 1460 το χωριό γράφεται «Sischipo». Στον χάρτη της Κύπρου που σχεδίασε ο Βρετανός αξιωματικός Herbert Kitchener στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας το χωριό καταγράφεται ως «Sisklipos» και «Siskelib».

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Ο Σύσκληπος εμφανίζεται για πρώτη φορά σε γραπτή πηγή τη δεκαετία του 1460, ως «Sischipo», στον κατάλογο των φέουδων που μοίρασε ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄. Τον κατάλογο τον διασώζει ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος.¹ Η περιοχή του χωριού όμως κατοικούνταν πολύ νωρίτερα, όπως δείχνουν οι αρχαιολογικές θέσεις στη γύρω περιοχή.

Αρχαιολογικοί χώροι

Το 1959 η υπηρεσία ερευνών του Τμήματος Αρχαιοτήτων, στο πλαίσιο της επιφανειακής έρευνας στην περιοχή της Κερύνειας, εντόπισε πολλές προελληνικές θέσεις στους λόφους ανάμεσα στο Κρηνί και τον Σύσκληπο. Δείχνουν ότι οι νότιες πλαγιές του Πενταδακτύλου γύρω από το χωριό κατοικούνταν ήδη χιλιάδες χρόνια πριν από την πρώτη γραπτή αναφορά του.²

Φραγκοκρατία

Ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ έδωσε τον Σύσκληπο ως φέουδο στον Plissin Mustatoso, μαζί με τον γειτονικό Άγιο Ερμόλαο, που ο Βουστρώνιος γράφει «Santo Armola», και ένα χωριό «Facli».³ Ο ίδιος άνθρωπος, με το όνομα «Plichy Moustatouze», εμφανίζεται σε μια διαταγή του βασιλιά του Απριλίου 1468, που δημοσίευσε ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie. Με αυτήν ο Ιάκωβος μείωσε στο μισό, από 30 σε 15 δουκάτα, το ετήσιο ποσό που πλήρωνε στο βασιλικό ταμείο, μισό σε χρήμα και μισό σε είδος.⁴

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, ο Σύσκληπος καταγράφεται ως χριστιανικό χωριό με 14 νοικοκυριά με περιουσία. Τα χωράφια τους ήταν κυρίως σιτοχώραφα, με λίγο βαμβάκι, μικρούς κήπους με μουριές και αλώνια. Από τα 283 δέντρα που καταγράφονται, τα περισσότερα ήταν ελιές, πολλές από αυτές ελιές του βουνού, και υπήρχαν ακόμη αμυγδαλιές και χαρουπιές. Το χωριό είχε ελαιοτριβείο, και οι κάτοικοι είχαν πέντε ζευγάρια βόδια, αγελάδες, 50 κατσίκες και λίγες κυψέλες.⁵

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στην Παναγία Χρυσελεούσα και χρονολογείται στον 19ο αιώνα.

Βόρεια του χωριού, ψηλότερα στην πλαγιά, βρίσκεται το ερειπωμένο παρεκκλήσι της Αγίας Ευδοκίας, του 13ου ή του 14ου αιώνα, που είναι Αρχαίο Μνημείο. Κατά την Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας, δίπλα του έτρεχε η πηγή της Αγίας Ευδοκίας, με κρύο νερό.⁶

Στο χωριό υπήρχε ακόμη το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, του 18ου αιώνα. Το κοιμητήριο βρίσκεται στα χωράφια, περίπου 500 μέτρα βορειοανατολικά του παλιού κέντρου του χωριού.⁷

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κυρίως σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά και ελιές, ενώ το βόρειο, ορεινό μέρος της γης τους ήταν σκεπασμένο με πεύκα, κυπαρίσσια και θάμνους. Το 1973 εκτρέφονταν στο χωριό πρόβατα, κατσίκες, βόδια και πάνω από 73.000 πουλερικά, ο δεύτερος μεγαλύτερος αριθμός στην επαρχία μετά την πόλη της Κερύνειας. Η ίδια εγκυκλοπαίδεια περιγράφει τα σπίτια του χωριού ως πέτρινα, χτισμένα με την τοπική πέτρα, με τα επίπεδα χωμάτινα δώματα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.⁸ Το 1947 ιδρύθηκε η Νέα Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Συσκλήπου.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 167 κατοίκους το 1881, 217 το 1891, 251 το 1901, 320 το 1911 και 380 το 1921.⁹ Το 1931 ο Σύσκληπος είχε 396 κατοίκους, όλους χριστιανούς, και το 1946 454, όλους ορθόδοξους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 337 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 256 Έλληνες. Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του χωριού είχε 20 μαθητές και έναν δάσκαλο.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 259 κάτοικοι, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 ο Σύσκληπος καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Είκοσι δύο κάτοικοι του Σύσκληπου καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι, 21 άμαχοι και ένας στρατιώτης. Τα λείψανα δύο από αυτούς ταυτοποιήθηκαν· οι άλλοι 20 αγνοούνται ακόμη. Είκοσι πιάστηκαν μέσα στο ίδιο το χωριό, ένας στην περιοχή Λαπήθου–Καραβά και ένας στον Άγιο Ερμόλαο. Ένας ακόμη κάτοικος, στρατιώτης, σκοτώθηκε στην περιοχή του Αγίου Παύλου Λευκωσίας. Στη γη του Σύσκληπου καταγράφονται τέσσερις νεκροί του 1974: τρεις άμαχοι, που σκοτώθηκαν μέσα στο χωριό, και ένας στρατιώτης, που σκοτώθηκε στο ύψωμα Καλαμπάκκι, στην περιοχή του Πενταδακτύλου.

Η εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας βεβηλώθηκε, λεηλατήθηκε και χρησιμοποιείται ως αχυρώνας. Το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου βεβηλώθηκε, λεηλατήθηκε και κατέρρευσε.