Η Σύγκραση είναι μεικτή κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 19 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 30 μέτρων, κοντά στους πρόποδες του Πενταδακτύλου, στην ανατολική άκρη της Μεσαορίας. Βόρεια του χωριού βρίσκεται το φράγμα της Σύγκρασης.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 277 κατοίκους, από τους οποίους 175 ήταν Έλληνες και 102 Τούρκοι.

Όνομα

Στις ιταλικές πηγές του 15ου αιώνα το χωριό γράφεται «Syncrassi» και «Singrassi», και στη χαρτογράφηση της Κύπρου από τον Βρετανό αξιωματικό Herbert Kitchener, στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας, «Synkrasi».²

Αρχαιολογικοί χώροι

Στη βόρεια άκρη του χωριού βρίσκεται ένα ιερό της πτολεμαϊκής ελληνικής περιόδου. Το 1967 το Επαρχιακό Μουσείο Αμμοχώστου ανέφερε εκεί υπολείμματα τοίχων, κοντά στο σημείο όπου βρέθηκαν σπασμένα αγαλματίδια από ασβεστόλιθο και δύο κεφάλια γυναικείων αγαλμάτων σε φυσικό μέγεθος, με μεγάλες φθορές. Ανάμεσα στα μικρότερα κεφάλια που δημοσιεύτηκαν είναι ένα γυναικείο κεφάλι με κάλαθο, δηλαδή ψηλό κάλυμμα κεφαλής σε σχήμα καλαθιού, και ένα κεφάλι με πέπλο.³

Ελληνική μεσαιωνική περίοδος («Βυζάντιο»)

Η παλαιότερη εκκλησία του χωριού, του Αγίου Προκοπίου, χρονολογείται στον 6ο και στον 10ο αιώνα, δηλαδή στην πρώιμη και στη μέση ελληνική μεσαιωνική περίοδο, και δείχνει ότι ο τόπος ήταν κατοικημένος ήδη τότε.

Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία

Τη δεκαετία του 1460 ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ έδωσε τη Σύγκραση ως φέουδο στον Marco Gabriel. Τον αναφέρει ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος, που γράφει ότι στα χρόνια του αγώνα του Ιακώβου για τον θρόνο οι κάτοικοι της Αμμοχώστου, που την κρατούσαν τότε οι Γενουάτες, πήγαν στο σπίτι του για να τον σκοτώσουν, και ο καπετάνιος της πόλης τον φυλάκισε, επειδή ήταν φίλος του Ιακώβου.⁴ Στο τέλος του 15ου αιώνα, σε ένα βενετικό στατιστικό υπόμνημα που δημοσίευσε ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, η Σύγκραση καταγράφεται ανάμεσα στα τρία χωριά του «maestro Bortolamio».⁵

Ο Έλληνας λόγιος του 19ου αιώνα Αθανάσιος Σακελλάριος σημείωσε το 1890 ότι στην εκκλησία του χωριού σωζόταν μια λατινική επιγραφή.⁶

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Σύγκραση είναι μικτό χωριό, με 24 νοικοκυριά με περιουσία και μια εκκλησία. Είχαν βαμβακοχώραφα και άλλα χωράφια, περιβόλια με φρουτόδεντρα και μουριές, μερικά με μαγγάνια για το πότισμα, τρεχούμενο νερό για ένα μαγγάνι και άγονες εκτάσεις. Είχαν πάνω από 900 πρόβατα, βόδια και αγελάδες, άλογα και μουλάρια, κυψέλες και έντεκα καμήλες.⁷

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία του Αγίου Προκοπίου βρίσκεται στη νότια άκρη του παλιού οικισμού και είναι Αρχαίο Μνημείο.⁸ Κατά την κρατική έκδοση του 2019 για τους εκτοπισμένους δήμους και κοινότητες, στη γιορτή του αγίου, στις 8 Ιουλίου, γινόταν μεγάλο εμποροπανήγυρο.⁹

Σε ένα λόφο δυτικά του χωριού βρίσκεται το παρεκκλήσι της Παναγίας της Αφέντρικας, του 18ου αιώνα, που είναι και αυτό Αρχαίο Μνημείο. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, εκεί κατέφευγαν για βοήθεια όσοι έπασχαν από μεταδοτικές αρρώστιες.¹⁰ Αρχαίο Μνημείο είναι και τα ερείπια του παρεκκλησιού του Αγίου Νικολάου, του 16ου αιώνα. Ένα χιλιόμετρο βόρεια του χωριού βρίσκεται η εκκλησία των Αγίων Παίδων, του 20ού αιώνα.¹¹

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά, χαρουπιές και λίγα εσπεριδοειδή· στο βόρειο μέρος της γης του χωριού βρίσκεται το μικρό κρατικό δάσος της Ασπρόβικλας.¹² Κατά την έκδοση του 2019, το φράγμα στα βόρεια του χωριού, η «χαβούζα», χτίστηκε το 1900, και με το νερό του ποτιζόταν η περιοχή.¹³ Το 1929 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Σύγκρασης.

Εκπαίδευση

Κατά την ίδια έκδοση, στο δημοτικό σχολείο της Σύγκρασης δίδαξε ο Κύπριος συγγραφέας Λουκής Ακρίτας, που εμπνεύστηκε από την αγροτική ζωή των κατοίκων το μυθιστόρημά του «Ο Κάμπος».¹⁴ Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο είχε 20 μαθητές και έναν δάσκαλο.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Σύγκραση είχε 133 κατοίκους το 1881, 213 το 1891, 243 το 1901, 264 το 1911 και 307 το 1921.¹⁵ Το 1931 είχε 343 κατοίκους, 206 χριστιανούς και 137 μουσουλμάνους, και το 1946 345, από τους οποίους 222 ήταν ορθόδοξοι και 123 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 277 κατοίκους, 175 Έλληνες και 102 Τούρκους, και το 1973 154 Έλληνες και γύρω στους 30 Τούρκους (εκτίμηση).

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 116 κάτοικοι της Σύγκρασης. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 47 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Σύγκραση καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός της υπέστη εθνοκάθαρση. Στους πίνακες του Ερυθρού Σταυρού που κατατέθηκαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταγράφεται ότι στις 8 Σεπτεμβρίου 1974 36 άνθρωποι από την Πηγή, τη Σύγκραση και τη Λάπαθο μεταφέρθηκαν στη Γύψου. Η Επιτροπή έκρινε αποδεδειγμένο ότι στη Γύψου υπήρχε κέντρο κράτησης, όπου οι τουρκικές δυνάμεις κρατούσαν Έλληνες αμάχους σε περιορισμό.¹⁶ Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Στο ίδιο το χωριό καταγράφεται ένας νεκρός του 1974, άμαχος.

Κατά το Cyprus Religious Heritage, από τον Άγιο Προκόπιο έχουν αφαιρεθεί όλοι οι σταυροί και η καμπάνα, η Παναγία της Αφέντρικας και οι Άγιοι Παίδες είναι σε κακή κατάσταση στο εσωτερικό τους, και στο κοιμητήριο οι σταυροί των τάφων είναι σπασμένοι και σκορπισμένοι.¹⁷