Ο Στρογγυλός είναι μεικτή κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 28 χιλιόμετρα δυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 50 μέτρων, στην πεδιάδα της Μεσαορίας, ανάμεσα στον παλιό και στον νέο δρόμο Λευκωσίας–Αμμοχώστου, τρία περίπου χιλιόμετρα ανατολικά της Άσκειας.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 392 κατοίκους, από τους οποίους 163 ήταν Έλληνες και 227 Τούρκοι.

Όνομα

Στις πηγές του 15ου και του 16ου αιώνα το όνομα γράφεται «Στρογγυλόν» (στον Κύπριο χρονογράφο του 15ου αιώνα Λεόντιο Μαχαιρά), «Strongelo» και «Stronghylo».² Στον βρετανικό χάρτη του Kitchener του 1885 γράφεται «Strongylo»,³ και το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει «Στρογγυλός, ό».⁴

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Ο Στρογγυλός εμφανίζεται για πρώτη φορά σε γραπτή πηγή στις αρχές του 15ου αιώνα, στον Μαχαιρά. Όταν ο βασιλιάς έστειλε ανθρώπους του να εμποδίσουν τον Γενουάτη ευγενή Thomas de Campofregoso να φτάσει στην Αμμόχωστο, εκείνος τους ξεγέλασε λέγοντας ότι πήγαινε «στο χωριό του γαμπρού μου στον Στρογγυλό».⁵

Στη γη του χωριού το Gazetteer καταγράφει τα τοπωνύμια Αγία Μαρίνα και Νιόν Χωριόν.⁶

Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία

Τη δεκαετία του 1460 ο Στρογγυλός ήταν φέουδο της οικογένειας de Nores. Στον κατάλογο των φέουδων που μοίρασε ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄, που διασώζει ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος, ο Giacomo de Nores παίρνει «τα χωριά του πατέρα του», ανάμεσά τους τον Στρογγυλό.⁷ Κατά τον Γάλλο ιστορικό του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, ο Giacomo de Nores ήταν το 1463 ανάμεσα στους Κύπριους ευγενείς που είχαν καταφύγει στη Ρόδο· γύρισε αργότερα στην Κύπρο και πήρε από τον Ιάκωβο τα φέουδα που είχε ο πατέρας του.⁸

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, ο Στρογγυλός καταγράφεται ως μεικτό χωριό, χριστιανών και μουσουλμάνων, με 61 νοικοκυριά με περιουσία. Η κύρια καλλιέργεια ήταν το βαμβάκι. Οι ιδιοκτήτες είχαν επίσης ποτιστικά περιβόλια με μαγγάνια, ένα χωράφι με πηγάδι, πολλά αλώνια και μεγάλες εκτάσεις άγονης γης. Είχαν περίπου 640 πρόβατα, 35 ζευγάρια βόδια για το όργωμα, αγελάδες, μουλάρια, άλογα και κυψέλες.⁹

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στην αγία Παρασκευή. Βρίσκεται στη δυτική άκρη του παλιού οικισμού, και η χρονολογία της δεν είναι γνωστή. Το κοιμητήριο των Ελλήνων κατοίκων βρίσκεται μέσα στα χωράφια, περίπου 500 μέτρα ανατολικά της εκκλησίας.¹⁰

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν σχεδόν μόνο σιτηρά, και η κτηνοτροφία ήταν ανεπτυγμένη: το 1973 οι κάτοικοι έτρεφαν 1.126 πρόβατα, 305 κατσίκες και 214 αγελάδες.¹¹ Το 1960 ιδρύθηκε η Β΄ Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Στρογγύλου.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ο Στρογγυλός είχε 280 κατοίκους το 1881, 275 το 1891, 292 το 1901, 329 το 1911 και 349 το 1921.¹² Το 1931 είχε 339 κατοίκους, 167 χριστιανούς και 172 μουσουλμάνους, και το 1946 390, από τους οποίους 184 ήταν ορθόδοξοι και 205 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 392 κατοίκους, 163 Έλληνες και 227 Τούρκους, και το 1973 126 Έλληνες και γύρω στους 180 Τούρκους (εκτίμηση). Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο είχε 14 μαθητές και έναν δάσκαλο.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 112 κάτοικοι, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 ο Στρογγυλός καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Οκτώ κάτοικοι του Στρογγυλού, όλοι άμαχοι, χάθηκαν μέσα στο ίδιο το χωριό και καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι· τα λείψανά τους εντοπίστηκαν αργότερα και ταυτοποιήθηκαν.

Ο κατάλογος κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου του 2009 καταγράφει την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής λεηλατημένη και βεβηλωμένη. Κατά το Cyprus Religious Heritage, η εκκλησία επισκευάστηκε τον Μάιο του 2017 και το 2022 ήταν εξωτερικά σε καλή κατάσταση. Από το κοιμητήριο σώζονται μόνο τα θεμέλια του περιβόλου και σκόρπια κομμάτια από σταυρούς τάφων.¹³