Η Σκυλλούρα είναι μεικτή κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται 19 χιλιόμετρα δυτικά της Λευκωσίας και 16 χιλιόμετρα ανατολικά της Μόρφου, σε υψόμετρο 160 μέτρων, στη δυτική κεντρική πεδιάδα. Είναι χτισμένη δίπλα στον δρόμο που οδηγεί από τη Λευκωσία βορειοδυτικά, προς τη Μύρτου και τον Κορμακίτη, και τη γη της τη διασχίζει ο Οβγός.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 793 κατοίκους, από τους οποίους 504 ήταν Έλληνες και 289 Τούρκοι.

Όνομα

Η προέλευση του ονόματος δεν έχει διερευνηθεί από γλωσσολόγο. Οι κάτοικοι το εξηγούσαν με μια παράδοση, που κατέγραψε στις αρχές του 20ού αιώνα ο ιστορικός της Εκκλησίας της Κύπρου John Hackett. Ένας ευγενής είχε κάποτε ένα σκυλί άρρωστο από ψώρα, που γιατρεύτηκε όταν ο αφέντης του το έπλυνε τυχαία με νερό από μια θειούχα πηγή του χωριού, και από το περιστατικό αυτό το χωριό πήρε το όνομά του. Η πηγή βρισκόταν μέσα στην εκκλησία της Παναγίας, που οι κάτοικοι ονόμαζαν Σκυλλουριώτισσα, και σε αυτήν κατέφευγαν όσοι υπέφεραν από δερματικές παθήσεις.²

Στη χαρτογράφηση της Κύπρου από τον Βρετανό αξιωματικό Kitchener, στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας, το χωριό γράφεται «Skilloura».³

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η Σκυλλούρα υπήρχε ήδη στα χρόνια της Φραγκοκρατίας. Ο Κύπριος ιστορικός του 16ου αιώνα Στέφανος Λουζινιανός την περιλαμβάνει στον κατάλογό του με τα λατινικά πριοράτα του νησιού, δηλαδή τις μικρές μονές και τα εκκλησιαστικά κτήματα της Λατινικής Εκκλησίας.⁴ Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ο Λουζινιανός αναφέρει εκεί έναν τρίκλιτο λατινικό ναό αφιερωμένο στην Παναγία, που η Εγκυκλοπαίδεια τον ταυτίζει με την εκκλησία της Παναγίας Ελεούσας του χωριού.⁵

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Σκυλλούρα καταγράφεται ως χωριό με μεικτό πληθυσμό και 21 νοικοκυριά με περιουσία. Τα κτήματά τους ήταν σχεδόν μόνο χωράφια, γύρω στα 700 στρέμματα, με αλώνια και λίγα σιτοχώραφα, και μόλις 45 ελιές και μία χαρουπιά. Το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας τους ήταν τα ζώα: γύρω στα 610 πρόβατα και κατσίκες και βόδια για το όργωμα.⁶

Εκκλησίες και μονές

Η παλαιότερη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στην Παναγία Ελεούσα· το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) την ονομάζει Παναγία Χρυσελεούσα.⁷ Αρχικά ήταν τρίκλιτη, αλλά από τα τρία κλίτη σώθηκε μόνο το ένα, και το 1911 ανακαινίστηκε.⁸ Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, έφορος των αρχαίων μνημείων της Κύπρου, σημείωνε το 1918 ότι η ανακαίνιση είχε αλλοιώσει τον μεσαιωνικό χαρακτήρα της. Είχαν μείνει όμως δύο μεσαιωνικά σταυροθόλια με νευρώσεις, και αντηρίδες που αντέγραφαν τη δυτική πρόσοψη του καθεδρικού ναού της Λευκωσίας, ενώ η ημικυκλική αψίδα είχε τη συνηθισμένη μορφή των ελληνικών ορθόδοξων ναών του νησιού. Γύρω από την εκκλησία βρισκόταν το παλιό κοιμητήριο, που έκλεισε το 1915· το νέο βρίσκεται απέναντι, στην άλλη πλευρά του δρόμου.⁹

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη της Σκυλλούρας κυριαρχούσε η μονοκαλλιέργεια των σιτηρών, όπως ήδη στην απογραφή του 1832/33 τα χωράφια ήταν σχεδόν όλη η γη των κατοίκων.¹⁰ Το 1928 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Σκυλλούρας και το 1959 το Συνεργατικό Παντοπωλείο του χωριού.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 272 κατοίκους το 1881, 387 το 1891, 487 το 1901, 477 το 1911 και 511 το 1921.¹¹ Το 1931 η Σκυλλούρα είχε 506 κατοίκους, 344 χριστιανούς και 162 μουσουλμάνους, και το 1946 598, από τους οποίους 384 ήταν ορθόδοξοι και 214 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 793 κατοίκους, 504 Έλληνες και 289 Τούρκους, και το 1973 533 Έλληνες. Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του χωριού είχε 44 μαθητές και δύο δασκάλους.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 230 κάτοικοι της Σκυλλούρας. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 12 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Σκυλλούρα καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός της υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Δύο κάτοικοι της Σκυλλούρας, και οι δύο άμαχοι, καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι και χάθηκαν στην Κατωκοπιά· τα λείψανά τους δεν έχουν εντοπιστεί ως σήμερα. Ένας ακόμη κάτοικος, άμαχος, σκοτώθηκε στον Καραβά.

Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία της Παναγίας Ελεούσας σε τζαμί.¹²