Το Σιχαρί είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 9 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 310 μέτρων, στις νότιες πλαγιές του Πενταδακτύλου, ένα χιλιόμετρο περίπου από το γειτονικό Βουνό. Στη γη του, βορειοανατολικά του χωριού, βρίσκεται το ελληνικό μεσαιωνικό μοναστήρι της Παναγίας Αψινθιώτισσας. Στην απογραφή του 1960 είχε 356 κατοίκους, όλους Έλληνες.
Η προέλευση του ονόματος δεν είναι γνωστή. Το όνομα γράφεται με διάφορους τρόπους: στον βρετανικό χάρτη της Κύπρου του Kitchener και στην απογραφή του 1931 «Sykhari», στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 «Συγχαρί».
Πότε ιδρύθηκε το χωριό δεν είναι γνωστό. Η παλαιότερη γραπτή αναφορά του που βρέθηκε είναι του 18ου αιώνα: ο Βρετανός αρχιτέκτονας του Τμήματος Αρχαιοτήτων George Jeffery θεωρεί ότι είναι το «Sicorudi» που αναφέρει ο Ιταλός περιηγητής Giovanni Mariti το 1769.1 Στη γη του χωριού υπάρχουν τα τοπωνύμια «Πάνω Παλιόν» και «Κάτω Παλιόν».2
Το 1963 και τον Δεκέμβριο του 1964, κατά τις εργασίες στερέωσης του μοναστηριού της Παναγίας Αψινθιώτισσας, ο Κύπριος αρχαιολόγος Αθανάσιος Παπαγεωργίου έκανε για λογαριασμό του Τμήματος Αρχαιοτήτων δοκιμαστικές τομές για να προσδιορίσει την τράπεζα, δηλαδή την αίθουσα όπου έτρωγαν οι μοναχοί, και τη δυτική πτέρυγα. Η τράπεζα είχε γραπτό διάκοσμο, από τον οποίο βρέθηκαν θραύσματα, και αργότερα είχε μετατραπεί σε κελιά· μέσα της αποκαλύφθηκε και μέρος ενός λουτρού τουρκικού τύπου με υπόκαυστο, δηλαδή με θέρμανση κάτω από το δάπεδο. Αποκαλύφθηκαν επίσης τα θεμέλια των περισσότερων κελιών της δυτικής πτέρυγας και μια σειρά από μισοϋπόγεια δωμάτια, του τέλους του 11ου ή των αρχών του 12ου αιώνα, και στον ναό θραύσματα τοιχογραφιών πολύ καλής τέχνης. Η αναστήλωση του ναού ολοκληρώθηκε το 1965.3
Τα παλαιότερα χρονολογημένα κτίσματα στη γη του Σιχαρίου είναι ελληνικά μεσαιωνικά. Ο ναός του μοναστηριού της Παναγίας Αψινθιώτισσας χτίστηκε στα τέλη του 11ου αιώνα και η τράπεζα στις αρχές του 12ου. Από τον 12ο αιώνα χρονολογείται και το παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου, σήμερα ερειπωμένο.
Το μοναστήρι εμφανίζεται σε γραπτή πηγή λίγες δεκαετίες μετά την κατάληψη της Κύπρου από τους Φράγκους. Το 1223, όταν ο Λατίνος αρχιεπίσκοπος ζητούσε από τους Έλληνες επισκόπους και ιερείς να υποταχθούν στους Λατίνους επισκόπους, ο ελληνικός κλήρος του νησιού έστειλε στη Νίκαια, στον Οικουμενικό Πατριάρχη Γερμανό Β΄, τον επίσκοπο Σόλων και τον ηγούμενο της μονής «των Αψινθίων» για να ζητήσουν τη συμβουλή του. Το διηγείται ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie.4 Από τον 13ο αιώνα χρονολογείται το παρεκκλήσι της Παναγίας Πετομενίτισσας.
Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, στο Σιχαρί καταγράφονται τέσσερα νοικοκυριά με περιουσία, όλα χριστιανικά. Είχαν σιτοχώραφα και ένα αλώνι, 24 ελιές και δύο μουριές, μια μάντρα, 19 κυψέλες και 384 κατσίκες, δύο αγελάδες και ένα ζευγάρι βόδια.5
Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Μάμα και χρονολογείται στον 19ο αιώνα. Ο Jeffery, το 1918, τη σημειώνει ως πρόσφατα ξαναχτισμένη.6
Βορειοανατολικά του χωριού, σε μια πλαγιά του Πενταδακτύλου, βρίσκεται το μοναστήρι της Παναγίας Αψινθιώτισσας, ιδιοκτησία του Ορθόδοξου Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Είναι Αρχαίο Μνημείο. Ο μεγάλος ναός του έχει κεντρικό χώρο εξαγωνικής κάτοψης, που σκεπαζόταν από μεγάλο τρούλο, τρεις αψίδες στα ανατολικά και έναν νάρθηκα με ημικυκλικές απολήξεις στα βόρεια και στα νότια. Από το συγκρότημα σώζονταν ερειπωμένα τα διώροφα κτίσματα της βόρειας πλευράς.7 Δίπλα στο μοναστήρι βρίσκονται τα ερείπια του κοιμητηριακού ναού του Αγίου Σάββα, που είναι επίσης Αρχαίο Μνημείο.
Στη γη του χωριού υπήρχαν ακόμη τα ερειπωμένα παρεκκλήσια του Αγίου Νικολάου και της Παναγίας Πετομενίτισσας.8
Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κυρίως σιτηρά και χαρουπιές και έτρεφαν πρόβατα και κατσίκες.9 Κατά την Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας, μετά το 1952 οι άνδρες πήγαιναν όλο και περισσότερο να δουλέψουν ως εργάτες και τεχνίτες στη Λευκωσία, ενώ οι γυναίκες ασχολούνταν με την υφαντική και ως το 1960 ήταν «οι υφάντρες της Λευκωσίας».10 Το 1950 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Συγχαρίου–Βουνού και το 1956 το Συνεργατικό Παντοπωλείο των δύο χωριών.
Ο πληθυσμός του Σιχαρίου μεγάλωνε σταθερά. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 125 κατοίκους το 1881, 134 το 1891, 172 το 1901, 192 το 1911 και 203 το 1921.11 Το 1931 είχε 212 κατοίκους, όλους χριστιανούς, και το 1946 330, όλους ορθόδοξους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 356 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 381 Έλληνες. Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο είχε 55 μαθητές και δύο δασκάλους.
Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 172 κάτοικοι του Σιχαρίου.
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Σιχαρί καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.
Στη γη του χωριού καταγράφονται δέκα νεκροί του 1974, όλοι στρατιώτες. Δύο κάτοικοι του Σιχαρίου καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι, και κανενός τα λείψανα δεν έχουν εντοπιστεί ως σήμερα: ένας άμαχος, που χάθηκε στο ίδιο το χωριό, και ένας στρατιώτης, που χάθηκε στην περιοχή Κουτσοβέντη–Βουνού.
Ο κατάλογος του 2009 καταγράφει την εκκλησία του Αγίου Μάμα βεβηλωμένη, λεηλατημένη και ερειπωμένη· η στέγη της έχει καταρρεύσει και το εσωτερικό της χρησιμοποιήθηκε ως αποθήκη. Στο κοιμητήριο του χωριού οι σταυροί των τάφων είναι σκορπισμένοι, ώστε οι τάφοι δύσκολα αναγνωρίζονται.12
Το μοναστήρι της Παναγίας Αψινθιώτισσας βεβηλώθηκε και λεηλατήθηκε, μέρος του κατέρρευσε και μέρος του χρησιμοποιείται ως στάβλος. Οι τοιχογραφίες του ναού καταστράφηκαν. Δύο θραύσματα τοιχογραφιών του 12ου αιώνα από το μοναστήρι βρέθηκαν στο παράνομο εμπόριο αρχαιοτήτων· τα αγόρασε ένας Καναδός συλλέκτης, που τα επέστρεψε, και εκτέθηκαν στη Βουλή των Λόρδων στο Λονδίνο τον Δεκέμβριο του 2014.13
G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σ. 276.↩︎
A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σσ. 506, 959.↩︎
Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Apsinthiotissa Monastery: consolidation soundings» (πρόσβαση 1.11.2026).↩︎
L. de Mas Latrie, L’île de Chypre, sa situation présente et ses souvenirs du moyen âge (1879), σ. 213.↩︎
Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Sichari».↩︎
G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σ. 276.↩︎
G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σσ. 275–276; Cyprus Religious Heritage, «Sichari».↩︎
A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σσ. 62, 66.↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Σιχαρί».↩︎
Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας (ekek.org.cy), «Συγχαρί».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Σιχαρί».↩︎
Cyprus Religious Heritage, «Sichari».↩︎
Cyprus Religious Heritage, «Sichari»; Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), Compendium, «Looting in Occupied Northern Cyprus after 1974» (πρόσβαση 1.11.2026).↩︎
Στο Σιχαρί υπήρχαν ένα μοναστήρι, τρεις εκκλησίες, δύο εξωκκλήσια και ένα κοιμητήριο. Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, δύο ναοί βεβηλώθηκαν ή λεηλατήθηκαν. Παρακάτω παρουσιάζονται όλα, με φωτογραφίες και, όπου είναι γνωστή, την κατάστασή τους.
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η μονή είναι Αρχαίο Μνημείο. Η χρονολόγησή της σημειώνεται ως «Ο ναός τέλη 11ου αι.· η τράπεζα αρχές 12ου αι.». Ιδιοκτησία του Ορθόδοξου Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Εκτός λειτουργίας».
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η εκκλησία χρονολογείται στον 19ο αιώνα. Η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Βεβηλώθηκε, λεηλατήθηκε, ερειπωμένο».
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Αρχαιολογικό μνημείο. Βεβηλώθηκε, λεηλατήθηκε. Μέρος του κατέρρευσε. Μέρος του χρησιμοποιείται ως στάβλος».
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), το παρεκκλήσι χρονολογείται στον 12ο αιώνα και ήταν ερειπωμένο.
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), το παρεκκλήσι χρονολογείται στον 13ο αιώνα. Η κατάστασή του το 2009 σημειώνεται ως «Ερειπωμένο».
Τη σχολική χρονιά 1973–74, την τελευταία πριν από την τουρκική εισβολή, στο Σιχαρί λειτουργούσε ένα δημοτικό σχολείο. Σε αυτό φοιτούσαν 55 μαθητές, με 2 δασκάλους. Παρακάτω δίνονται τα στοιχεία του, με τους μαθητές ανά τάξη και το διδακτικό προσωπικό, όπου είναι γνωστά.
| Τάξη | Α | Β | Γ | Δ | Ε | Στ | Σύνολο |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Αγόρια | 5 | 3 | 3 | 7 | 4 | 4 | 26 |
| Κορίτσια | 6 | 4 | 3 | 2 | 6 | 8 | 29 |
| Σύνολο | 11 | 7 | 6 | 9 | 10 | 12 | 55 |
Στο Σιχαρί, στο ενωτικό δημοψήφισμα που οργάνωσε η Εθναρχία τον Ιανουάριο του 1950, υπέγραψαν υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα 172 κάτοικοι.
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 σκοτώθηκαν ή αγνοούνται δύο άνθρωποι με καταγωγή από το Σιχαρί, ένας στρατιώτης και ένας άμαχος. Κανένας από τους δύο αγνοούμενους δεν έχει εντοπιστεί ως σήμερα. Στο Σιχαρί σκοτώθηκαν ή εθεάθησαν για τελευταία φορά 70 άνθρωποι, 65 στρατιώτες και πέντε άμαχοι. Παρακάτω, στην καρτέλα «Από την κοινότητα» είναι όσοι κατάγονταν από το Σιχαρί, και στην καρτέλα «Στην κοινότητα» όσοι σκοτώθηκαν ή εθεάθησαν για τελευταία φορά εκεί.
Στο μητρώο συνεργατικών εταιρειών ήταν εγγεγραμμένες οι ακόλουθες 2 συνεργατικές εταιρείες της κοινότητας:
Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 9549.
