Η Πυργά είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 21 χιλιόμετρα δυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 30 μέτρων, στον κάμπο της Μεσαορίας, κοντά στο Πραστιό και δίπλα στον νέο δρόμο Λευκωσίας–Αμμοχώστου.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 449 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει το χωριό «Πυργά, η», ενώ στα ονόματα του σχολείου και της συνεργατικής του χρησιμοποιείται ο πληθυντικός, «των Πυργών».²

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Πυργά καταγράφεται ως μουσουλμανικό χωριό, με πέντε μόνο νοικοκυριά με περιουσία. Είχαν βαμβακοχώραφα, λίγα χωράφια και άγονη γη, 111 ελιές, 340 πρόβατα, λίγα βόδια και αγελάδες, άλογα και ένα μουλάρι.³

Κατά μια εκδοχή, που καταγράφει η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, στην περιοχή της Πυργάς τα τουρκικά στρατεύματα έπιασαν το 1833 τον μοναχό Ιωαννίκιο, αρχηγό της επανάστασης του 1833 στην Καρπασία, καθώς κατευθυνόταν προς τη Λάρνακα.⁴

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία της Πυργάς είναι αφιερωμένη στον Αρχάγγελο Μιχαήλ και χρονολογείται στον 18ο–19ο αιώνα. Στη γη του χωριού βρίσκονται ακόμη τα παρεκκλήσια του Τιμίου Προδρόμου και του Αγίου Σάββα, και, έξω από το χωριό, προς τη Σίντα, το παρεκκλήσι της Παναγίας της Απαλέστρας, του 20ού αιώνα, που σήμερα σώζεται ερειπωμένο.⁵

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στην Πυργά κυριαρχούσε η καλλιέργεια των σιτηρών.⁶ Κατά την κρατική έκδοση του 2019 για τους εκτοπισμένους δήμους και κοινότητες, οι κάτοικοι ήταν κυρίως γεωργοί και κτηνοτρόφοι, ενώ αρκετοί πήγαιναν κάθε μέρα με τα λεωφορεία του χωριού στην Αμμόχωστο και στη Λευκωσία, όπου δούλευαν ως υπάλληλοι.⁷ Το 1945 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Πυργών.

Εκπαίδευση

Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο της Πυργάς είχε 58 μαθητές και δύο δασκάλους.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Πυργά είχε 347 κατοίκους το 1881, 317 το 1891, 334 το 1901, 390 το 1911 και 417 το 1921.⁸ Το 1931 είχε 444 κατοίκους, 443 χριστιανούς και έναν μουσουλμάνο, και το 1946 474, από τους οποίους 470 ήταν ορθόδοξοι και τέσσερις μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 449 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 448 Έλληνες.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 301 κάτοικοι της Πυργάς, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 11 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα. Κατά τη βιογραφία του Ιδρύματος Απελευθερωτικού Αγώνα ΕΟΚΑ, ο αγωνιστής Χρίστος Σαμάρας από το Λιοπέτρι έδρασε και στην Πυργά.⁹

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Πυργά καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός της υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Δύο κάτοικοι της Πυργάς, ένας άμαχος και ένας στρατιώτης, καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι. Ο ένας χάθηκε στο ίδιο το χωριό και ο άλλος στην περιοχή της Άσπρης Μούττης και του Συγχαρίου. Τα λείψανα του ενός έχουν εντοπιστεί και ταυτοποιηθεί, ενώ ο άλλος εξακολουθεί να αγνοείται. Στο ίδιο το χωριό καταγράφεται ένας νεκρός του 1974, στρατιώτης.

Κατά το Cyprus Religious Heritage, οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα ολόκληρο το χωριό σε στρατόπεδο, και η εκκλησία και το κοιμητήριο δεν είναι προσβάσιμα.¹⁰ Ο κατάλογος του 2009 καταγράφει την εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ λεηλατημένη και βεβηλωμένη, μέσα στο στρατόπεδο.