Το Πραστιό, γνωστό και ως Πραστιό Μεσαορίας, είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 18 χιλιόμετρα δυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 20 μέτρων, στον κάμπο της Μεσαορίας, δίπλα στον δρόμο Λευκωσίας–Αμμοχώστου. Στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα είχε σταθμό του κυπριακού σιδηροδρόμου.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 977 κατοίκους, από τους οποίους 976 ήταν Έλληνες.

Όνομα

Στη χαρτογράφηση της Κύπρου από τον Βρετανό αξιωματικό Herbert Kitchener, στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας, καταγράφεται ως «Prastion tis Sigouris», δηλαδή Πραστιό της Σίγουρης, από τη γειτονική Σίγουρη (Sivori), την έδρα της μεσαιωνικής διοικητικής περιφέρειας στην οποία ανήκε.² Στο δημοψήφισμα του 1950 γράφεται «Πραστειό Μεσαορίας».

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie σημειώνει ότι το «Prastrove» μιας βούλας του πάπα Κελεστίνου Γ΄ του 1196, ανάμεσα στις περιοχές της Μεσαορίας των οποίων η δεκάτη ανήκε στον Λατίνο αρχιεπίσκοπο Λευκωσίας, ίσως είναι το Πραστιό της Σίγουρης.³

Στο τέλος του 15ου αιώνα, λίγο μετά το πέρασμα της Κύπρου στους Βενετούς, το Πραστιό ήταν βασιλικό χωριό, δηλαδή ανήκε απευθείας στο δημόσιο και όχι σε φεουδάρχη. Σε ένα βενετικό στατιστικό υπόμνημα, που δημοσίευσε ο Mas Latrie, το «Casal Prastio» καταγράφεται στη βαϊλία, τη διοικητική περιφέρεια, της Σίγουρης, μαζί με τον γειτονικό Γαϊδουρά και άλλα τέσσερα χωριά.⁴

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Πραστιό είναι μικτό χωριό, με 94 νοικοκυριά με περιουσία, από τα περισσότερα στη Μεσαορία, και μια εκκλησία. Τα χωράφια τους ήταν κυρίως βαμβακοχώραφα και σιτοχώραφα. Είχαν περίπου 3.500 πρόβατα και κατσίκες, βόδια για το όργωμα, αγελάδες, μουλάρια και κυψέλες, έναν μύλο που τον γύριζε άλογο και δύο μπακάλικα. Στη γη του χωριού καταγράφονται και δύο τσιφλίκια, που ανήκαν σε ξένους προξένους.⁵

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, τον 18ο και τον 19ο αιώνα στο Πραστιό υπήρχε μεγάλο μετόχι της μονής της Παναγίας του Μαχαιρά, που είχε στο χωριό 255 σκάλες γης το 1773 και 337 σκάλες το 1843.⁶

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία του χωριού, αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο, βρίσκεται στο κέντρο του παλιού οικισμού και χτίστηκε τη δεκαετία του 1870· το καμπαναριό και η αψίδα της είναι σε γοτθικό ρυθμό. Είναι Αρχαίο Μνημείο.⁷ Στις αρχές του 20ού αιώνα ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, έφορος των αρχαίων μνημείων της Κύπρου, σημείωσε ότι το χωριό είχε δύο μεγάλες νέες εκκλησίες.⁸ Στη γη του Πραστιού υπήρχαν ακόμη τα παρεκκλήσια του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Ανδρονίκου.

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στο Πραστιό κυριαρχούσε η καλλιέργεια των σιτηρών, και οι κάτοικοι ασχολούνταν και με την κτηνοτροφία. Από το χωριό καταγόταν ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κύριλλος Γ΄ (1916–1933).⁹ Κατά την κρατική έκδοση του 2019 για τους εκτοπισμένους δήμους και κοινότητες, από το Πραστιό καταγόταν και ο ποιητής Γλαύκος Αλιθέρσης, και τον 20ό αιώνα αθλητές του χωριού είχαν παγκύπριες επιτυχίες.¹⁰ Το 1948 ιδρύθηκε η Νέα Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Πραστειού Αμμοχώστου και το 1953 το Συνεργατικό Παντοπωλείο Πραστειού.

Εκπαίδευση

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, τον 19ο αιώνα τα παιδιά μάθαιναν «κοινά γράμματα» στο μετόχι του Μαχαιρά, πληρώνοντας μια μικρή αμοιβή. Ο Κύριλλος Γ΄, που γεννήθηκε το 1859, έμαθε τα πρώτα του γράμματα στο χωριό από τον λαϊκό δάσκαλο Χατζηνικόλα, σε σχολείο που είχε χτίσει η κοινότητα στον περίβολο της εκκλησίας.¹¹ Κατά την έκδοση του 2019, το δημοτικό σχολείο λειτουργούσε από το 1922 σε δικό του κτίριο.¹² Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του Πραστιού είχε 114 μαθητές και τέσσερις δασκάλους.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το Πραστιό είχε 581 κατοίκους το 1881, 704 το 1891, 723 το 1901, 847 το 1911 και 817 το 1921.¹³ Το 1931, μαζί με τον σιδηροδρομικό σταθμό, είχε 880 κατοίκους, 878 χριστιανούς και δύο μουσουλμάνους, και το 1946 985, από τους οποίους 983 ήταν ορθόδοξοι και δύο μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 977 κατοίκους, 976 Έλληνες και έναν Βρετανό, και το 1973 991 Έλληνες.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 612 κάτοικοι του Πραστιού, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 14 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα. Από το Πραστιό καταγόταν ο αγωνιστής της ΕΟΚΑ Μιχαήλ Κουκκής.¹⁴ Κατά τη βιογραφία του Ιδρύματος Απελευθερωτικού Αγώνα ΕΟΚΑ, ο αγωνιστής Χρίστος Σαμάρας από το Λιοπέτρι έδρασε και στο Πραστιό.¹⁵

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Πραστιό καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Στην Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1976 καταγράφεται, από τις σημειώσεις ενός γιατρού που κατέθεσε ως μάρτυρας στην Επιτροπή και κατέγραφε όσα του διηγούνταν ασθενείς του, θύματα ή αυτόπτες μάρτυρες, ότι στις 16 Αυγούστου 1974, μία μέρα μετά την κατάπαυση του πυρός, Τούρκοι στρατιώτες εκτέλεσαν οκτώ αμάχους που είχαν συλλάβει στην περιοχή του Πραστιού.¹⁶

Τρεις κάτοικοι του Πραστιού, όλοι άμαχοι, καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι. Χάθηκαν και οι τρεις στο ίδιο το χωριό. Τα λείψανα των δύο έχουν εντοπιστεί και ταυτοποιηθεί, ενώ ένας εξακολουθεί να αγνοείται.

Κατά το Cyprus Religious Heritage, οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου σε τζαμί· αφαιρέθηκαν όλοι οι σταυροί και η νότια είσοδος χτίστηκε, για να ανοιχτεί από μέσα μιχράμπ. Όταν χτίστηκε νέο τζαμί στο χωριό, γύρω στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η εκκλησία εγκαταλείφθηκε. Στο κοιμητήριο δεν έχει μείνει κανένας σταυρός τάφου.¹⁷ Ο κατάλογος του 2009 καταγράφει το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου κατεδαφισμένο και του Αγίου Ανδρονίκου ερειπωμένο· κατά την έκδοση του 2019, και τα δύο χάθηκαν εξαιτίας της κατοχής.¹⁸