Το Πιλέρι είναι μικρή τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 11 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 320 μέτρων, στις νότιες πλαγιές του Πενταδακτύλου. Στη γη του, βορειοανατολικά του χωριού, βρίσκονται το ελληνορθόδοξο παρεκκλήσι και ο πύργος του Προφήτη Ηλία.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 104 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Στη γη του χωριού το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) σημειώνει τον οικισμό Πλέχια.² Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα ιστορικά μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, περιγράφει το 1918 το Πιλέρι και, αμέσως μετά, τα «Plaesia» ως δύο μικρούς μουσουλμανικούς συνοικισμούς.³ Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Πιλέρι δεν καταγράφεται με το όνομά του· καταγράφεται όμως ο οικισμός «Plechia», μικτό χωριό, με 6 νοικοκυριά με περιουσία, σιτοχώραφα και βαμβακοχώραφα, μουριές, ελιές και χαρουπιές, κυψέλες, πάνω από 200 αιγοπρόβατα και λίγα βόδια.⁴

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, που παραθέτει τον Βρετανό ερευνητή Rupert Gunnis, που κατέγραψε τα μνημεία της Κύπρου τη δεκαετία του 1930, στο χωριό σώζονταν μια μεγάλη, καλοχτισμένη στέρνα και από πάνω της μια ερειπωμένη αίθουσα, που οι κάτοικοι της περιοχής ονόμαζαν «σπίτια της Ρήγαινας», δηλαδή της βασίλισσας, και για την οποία διηγούνταν διάφορες ιστορίες.⁵

Αρχαιολογικοί χώροι

Σε μια θέση στη γη του Πιλεριού βρίσκεται ένας προελληνικός οικισμός. Το 1995–1996 το κατοχικό καθεστώς έκανε εκεί, χωρίς άδεια, επιφανειακή έρευνα, που συγκέντρωσε πάνω από 10.000 όστρακα, σχεδόν 2.000 εργαλεία από πελεκημένη πέτρα, πάνω από εκατό τσεκούρια και τέσσερα θραύσματα ειδωλίων, και χρονολόγησε τον οικισμό σε παλαιότερη φάση της προελληνικής περιόδου από ό,τι πιστευόταν ως τότε.⁶

Εκκλησίες και μονές

Βορειοανατολικά του χωριού βρίσκεται το ελληνορθόδοξο παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία, που ο κατάλογος κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου του 2009 καταγράφει ως ερειπωμένο μνημείο. Στην ίδια θέση το Gazetteer σημειώνει τον πύργο του Προφήτη Ηλία,⁷ που ο Κατάλογος Αρχαίων Μνημείων του Τμήματος Αρχαιοτήτων καταγράφει ως ερειπωμένο Αρχαίο Μνημείο.

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά, μεγάλο μέρος της έμενε ακαλλιέργητο, και στα βόρεια ένα μέρος του δάσους του Καρμιού έπεφτε μέσα στα όρια του χωριού. Ένας μόνο δρόμος το συνέδεε με το Κρηνί και από εκεί με τον δρόμο Λευκωσίας–Κερύνειας.⁸

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 9 κατοίκους το 1881, 62 το 1891, 82 το 1901, 84 το 1911 και 92 το 1921.⁹ Το 1931 το Πιλέρι είχε 87 κατοίκους, όλους μουσουλμάνους, και το 1946 83, επίσης όλους μουσουλμάνους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 104 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 170 (εκτίμηση).

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Πιλέρι καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό. Στην περιοχή του χωριού σκοτώθηκαν τρεις στρατιώτες.