Το Ορτάκιοϊ είναι μεγάλη, κυρίως τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται 4 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Λευκωσίας, σε υψόμετρο 130 μέτρων, στον δρόμο από τη Λευκωσία προς το Κιόνελι και την Κερύνεια. Στη γη του βρίσκεται ένα μεσαιωνικό γεφύρι, που είναι Αρχαίο Μνημείο. Στην απογραφή του 1960 είχε 1.248 κατοίκους, από τους οποίους 50 ήταν Έλληνες και 997 Τούρκοι.

Όνομα

Στην απογραφή του 1931 το χωριό καταγράφεται και με το όνομα Μιντζέλι. Με το ίδιο όνομα, Μιντζέλι, το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) σημειώνει ένα αρχαίο μνημείο στη γη του χωριού.¹

Αρχαιολογικοί χώροι

Ο Κατάλογος Αρχαίων Μνημείων του Τμήματος Αρχαιοτήτων καταγράφει στη γη του Ορτάκιοϊ ένα μεσαιωνικό γεφύρι, στον Πίνακα Α.

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Ορτάκιοϊ καταγράφεται ως μουσουλμανικό χωριό, με επτά νοικοκυριά με περιουσία. Οι ιδιοκτήτες είχαν χωράφια, ένα σιτοχώραφο και ένα βαμβακοχώραφο, τρεχούμενο νερό, 100 νεαρές ελιές και λίγες συκιές, και πάνω από 300 πρόβατα και κατσίκες.²

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά, ενώ ένα μεγάλο μέρος στα βόρεια ήταν άγονο. Το 1973 οι κάτοικοι έτρεφαν 1.032 πρόβατα και 1.005 κατσίκες.³

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 92 κατοίκους το 1881, 66 το 1891, 100 το 1901, 135 το 1911 και 176 το 1921.⁴ Το 1931 το Ορτάκιοϊ είχε 227 κατοίκους, 34 χριστιανούς και 193 μουσουλμάνους, και το 1946 488, από τους οποίους 55 ήταν ορθόδοξοι, 422 μουσουλμάνοι και 11 άλλοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 1.248 κατοίκους: 50 Έλληνες, 997 Τούρκους, 63 Αρμένιους, 117 Άγγλους και 21 άλλους. Κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, οι Έλληνες κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το χωριό εξαιτίας των γεγονότων της τουρκικής ανταρσίας του 1963–64 και εγκαταστάθηκαν στο ελληνικό τμήμα της Λευκωσίας. Η απογραφή του 1973 δεν δίνει αριθμούς για το Ορτάκιοϊ, γιατί, κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, οι κάτοικοί του δεν μπόρεσαν να απογραφούν.⁵

Η τουρκική εισβολή του 1974

Οι Έλληνες κάτοικοι του Ορτάκιοϊ είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν το χωριό εξαιτίας των γεγονότων της τουρκικής ανταρσίας του 1963–64. Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Ορτάκιοϊ περιλήφθηκε στο τμήμα της Κύπρου που κατέλαβε ο τουρκικός στρατός, και από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των Ελλήνων κατοίκων.

Σε έκθεση του ΟΗΕ της 5ης Αυγούστου 1974, που παραθέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αναφέρεται ότι οι περισσότεροι άνδρες των ελληνικών χωριών στις περιοχές που έλεγχαν τότε οι τουρκικές δυνάμεις συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν από τουρκικά στρατεύματα ως κρατούμενοι στην περιοχή του Κιόνελι και του Ορτάκιοϊ.⁶