Η Όργα είναι μικρή ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 27 χιλιόμετρα δυτικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 100 μέτρων, κοντά στη βόρεια ακτή, περίπου τρία χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Κορμακίτη. Στην απογραφή του 1960 είχε 139 κατοίκους, όλους Έλληνες.
Η προέλευση του ονόματος δεν είναι γνωστή. Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια παραθέτει διάφορες εξηγήσεις, από λέξεις του κυπριακού ιδιώματος ή από ονόματα προσώπων, αλλά σημειώνει ότι καμία δεν τεκμηριώνεται.1 Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει το όνομα «Όργα»,2 όπως και ο Βρετανός αρχιτέκτονας και έφορος αρχαίων μνημείων George Jeffery το 1918 («Orga»). Πολύ συνηθισμένη είναι και η μορφή «Όρκα»: έτσι είναι γραμμένη η συνεργατική εταιρεία του χωριού στο μητρώο των συνεργατικών, και έτσι γράφει το όνομα και η Εγκυκλοπαίδεια.
Η Όργα δεν αναφέρεται στους καταλόγους φέουδων και βασιλικών χωριών του 15ου αιώνα που διασώζουν ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος και ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, ούτε στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό σχηματίστηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας: γεωργοί από τα γύρω χωριά, κυρίως από τον Καραβά, έρχονταν κατά εποχές να δουλέψουν τα χωράφια που είχαν εκεί, έχτισαν σιγά σιγά υποστατικά, και από αυτά προέκυψε το χωριό.3
Ο εποχιακός αυτός χαρακτήρας κράτησε ως τις αρχές του 20ού αιώνα: ο Jeffery περιγράφει το 1918 την Όργα ως μικρό συνοικισμό που κατοικούνταν κυρίως την εποχή του θερισμού.4
Στη γη της Όργας βρίσκεται ένας προελληνικός οικισμός, ήδη καταγραμμένος σε έναν κατάλογο των προελληνικών οικισμών της Κύπρου που δημοσιεύτηκε το 1979. Μετά την εισβολή η θέση περιλήφθηκε σε μια επιφανειακή έρευνα των προελληνικών οικισμών της επαρχίας Κερύνειας, που έγινε το 1995–1997 από το κατοχικό καθεστώς, χωρίς την άδεια της Κυπριακής Δημοκρατίας.5
Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο και χρονολογείται στον 19ο αιώνα. Βρίσκεται στο νότιο μέρος του παλιού κέντρου του χωριού, και το κοιμητήριο απέχει περίπου 300 μέτρα ανατολικά της.6 Ο Jeffery σημειώνει το 1918, εκτός από τη μικρή εκκλησία του χωριού, και ένα μικρό θολωτό παρεκκλήσι στον λόφο πάνω από το χωριό, ήδη τότε ερειπωμένο.7
Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν χαρουπιές, ελιές και σιτηρά, ενώ η κτηνοτροφία ήταν περιορισμένη: το 1973 είκοσι έξι κτηνοτρόφοι είχαν 168 πρόβατα. Τα τελευταία χρόνια πριν από την εισβολή το τοπίο και οι ακτές του χωριού είχαν αρχίσει να τραβούν το ενδιαφέρον για τουριστική ανάπτυξη· χτίστηκαν εξοχικές κατοικίες, που τις αγόρασαν ξένοι συνταξιούχοι, και υπήρχαν σχέδια για ξενοδοχεία.8 Το 1945 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Όρκας.
Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 54 κατοίκους το 1881, 78 το 1891, 100 το 1901, 126 το 1911 και 174 το 1921.9 Το 1931 η Όργα είχε 163 κατοίκους, από τους οποίους 162 ήταν χριστιανοί και ένας μουσουλμάνος, και το 1946 182, όλους ορθόδοξους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 139 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 115 Έλληνες.
Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 117 κάτοικοι της Όργας, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 6 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Όργα καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός της υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.
Δύο κάτοικοι της Όργας, και οι δύο άμαχοι, σκοτώθηκαν αλλού, στην περιοχή της Λαπήθου. Στη γη της Όργας καταγράφονται δύο νεκροί του 1974, και οι δύο άμαχοι: ο ένας σκοτώθηκε μέσα στο χωριό και ο άλλος ανάμεσα στην Όργα και τα Λιβερά.
Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου σε τζαμί, που χρησιμοποιήθηκε ως το 2010–11.10 Ένα παρεκκλήσι του χωριού κατεδαφίστηκε.
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Ορκα ή Όργα».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Ορκα ή Όργα».↩︎
G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σ. 279.↩︎
Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Kyrenia district: Şevketoğlu’s survey of Neolithic and Chalcolithic sites» (πρόσβαση 1.11.2026).↩︎
Cyprus Religious Heritage, «Orga».↩︎
G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σ. 279.↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Ορκα ή Όργα».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Ορκα ή Όργα».↩︎
Cyprus Religious Heritage, «Orga».↩︎
Στην Όργα υπήρχαν μία εκκλησία, ένα εξωκκλήσι και ένα κοιμητήριο. Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, ένας μετατράπηκε παράνομα σε τζαμί. Παρακάτω παρουσιάζονται όλα, με φωτογραφίες και, όπου είναι γνωστή, την κατάστασή τους.
Φωτογραφία: 7 Σεπτεμβρίου 2018, cyreligiousheritage.org/Dr Thorsten Kruse
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η εκκλησία χρονολογείται στον 19ο αιώνα. Η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Χρησιμοποιείται ως τζαμί».
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), το παρεκκλήσι ήταν ερειπωμένο. Η κατάστασή του το 2009 σημειώνεται ως «Κατεδαφίστηκε».
Στην Όργα, στο ενωτικό δημοψήφισμα που οργάνωσε η Εθναρχία τον Ιανουάριο του 1950, υπέγραψαν υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα 117 κάτοικοι, ουσιαστικά το σύνολο των ενήλικων κατοίκων.
Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 6 Έλληνες με καταγωγή από την Όργα που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα. Τα ονόματα ακολουθούν όπως είναι τυπωμένα στο Μητρώο.
6 / 6 ονόματα
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 σκοτώθηκαν ή αγνοούνται δύο άνθρωποι με καταγωγή από την Όργα, και οι δύο άμαχοι. Στην Όργα σκοτώθηκαν ή εθεάθησαν για τελευταία φορά δύο άνθρωποι, και οι δύο άμαχοι. Παρακάτω, στην καρτέλα «Από την κοινότητα» είναι όσοι κατάγονταν από την Όργα, και στην καρτέλα «Στην κοινότητα» όσοι σκοτώθηκαν ή εθεάθησαν για τελευταία φορά εκεί.
Στο μητρώο συνεργατικών εταιρειών ήταν εγγεγραμμένη η ακόλουθη συνεργατική εταιρεία της κοινότητας:
Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 9636.
