Ο Νικήτας είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται 4 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μόρφου, σε υψόμετρο 40 μέτρων, στην επίπεδη πεδιάδα της Μόρφου, και 2 χιλιόμετρα ανατολικά από το γειτονικό Πραστιό. Στην απογραφή του 1960 είχε 740 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Πήρε το όνομά του από τον άγιο Νικήτα, στον οποίο είναι αφιερωμένη η εκκλησία του. Στον χάρτη της Κύπρου του Kitchener, στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας, το όνομα γράφεται «Nikita».¹

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, ο Νικήτας είναι χωριό με μεικτό πληθυσμό, με 17 νοικοκυριά με περιουσία. Η περιουσία τους ήταν κυρίως χωράφια και χέρσα γη, αλώνια, λίγες ελιές και συκιές, μερικά βόδια και αγελάδες και λίγα πρόβατα και κατσίκες.²

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία του χωριού, στο βόρειο μέρος του, είναι αφιερωμένη στον άγιο Νικήτα. Χτίστηκε το 1904, και το 1932 προστέθηκε το καμπαναριό στη νοτιοανατολική γωνία της στέγης. Γύρω από την εκκλησία ήταν το παλιό κοιμητήριο του χωριού· το νεότερο βρισκόταν περίπου 300 μέτρα βορειοανατολικά, στον παλιό δρόμο προς τη Μόρφου.³

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ο Νικήτας δέχεται λίγες βροχές, βρίσκεται όμως πάνω στο μεγάλο υπόγειο υδροφόρο στρώμα της περιοχής της Μόρφου, και οι γεωτρήσεις επέτρεψαν να ποτίζεται μεγάλο μέρος της γης του. Πριν από το 1974 η κύρια καλλιέργεια ήταν τα εσπεριδοειδή, και σε πολύ μικρότερη έκταση τα λαχανικά και τα σιτηρά. Κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, κοντά στο χωριό περνούσε ο κυπριακός σιδηρόδρομος.⁴ Το 1959 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Νικήτα.

Εκπαίδευση

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, που παραθέτει τον Κύπριο λόγιο Ιερώνυμο Περιστιάνη, πριν από το 1878 δεν λειτουργούσε σχολείο στο χωριό, και τα παιδιά του Νικήτα πήγαιναν σε σχολείο της Μόρφου.⁵ Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του Νικήτα είχε 73 μαθητές και τρεις δασκάλους.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 160 κατοίκους το 1881, 151 το 1891, 136 το 1901, 130 το 1911 και 146 το 1921.⁶ Το 1931 ο Νικήτας είχε 185 κατοίκους, όλους χριστιανούς, και το 1946 251, από τους οποίους 250 ήταν ορθόδοξοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Ως το 1960 ο πληθυσμός σχεδόν τριπλασιάστηκε, στους 740 κατοίκους, όλους Έλληνες. Το 1973 είχε 428 Έλληνες κατοίκους.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 144 κάτοικοι του Νικήτα. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 15 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 ο Νικήτας καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Οι κάτοικοι έφυγαν μπροστά στον τουρκικό στρατό που προέλαυνε.⁷ Κατά μαρτυρία προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο του 1975 άνθρωποι από τον Νικήτα, την Πεντάγεια και το Πραστιό μεταφέρθηκαν σε σπίτια της Μόρφου, όπου κρατούνταν σε περιορισμό, και οι τελευταίοι αφέθηκαν ελεύθεροι μόλις τον Ιούλιο του 1975.⁸ Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Νικήτα σε τζαμί. Οι σταυροί της αφαιρέθηκαν και όλος ο εξοπλισμός του ορθόδοξου ναού απομακρύνθηκε. Από το νέο κοιμητήριο σώζονται μόνο λίγα θεμέλια οικογενειακών τάφων και θραύσματα σταυρών, και από το παλιό, γύρω από την εκκλησία, δεν έχει μείνει κανένα ίχνος.⁹