Η Μοναργά είναι μικρή τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 22 χιλιόμετρα βόρεια της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 40 μέτρων, σε ήπιο έδαφος που κατηφορίζει ελαφρά προς τη θάλασσα, δίπλα στο Μπογάζι και κοντά στον Άγιο Ηλία.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 76 κατοίκους, από τους οποίους 18 ήταν Έλληνες και 57 Τούρκοι.

Όνομα

Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει το όνομα «Μοναργά, η».² Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, έφορος των αρχαίων μνημείων της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, σημειώνει το 1918 και τη μορφή «Monagra».³

Αρχαιολογικοί χώροι

Στη θέση Τράχωνας, στη γη της Μοναργάς,⁴ υπήρχε γνωστό αρχαίο νεκροταφείο. Το 1965 το Τμήμα Αρχαιοτήτων κατέγραψε εκεί έναν τάφο της πτολεμαϊκής ελληνικής («ελληνιστικής») περιόδου, που είχε βρεθεί τυχαία. Μέσα του υπήρχαν απλά κανάτια και κύπελλα, πήλινοι λύχνοι, αλαβάστρινα μυροδοχεία, μια πήλινη κουδουνίστρα σε σχήμα σκαντζόχοιρου και νομίσματα του Πτολεμαίου Β΄, του Έλληνα βασιλιά της Αιγύπτου που κυβερνούσε τότε και την Κύπρο.⁵

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Μοναργά καταγράφεται ως μεικτό χωριό, με 7 νοικοκυριά με περιουσία. Οι ιδιοκτήτες είχαν βαμβακοχώραφα, μικρούς κήπους με οπωροφόρα, αλώνια, πηγές με τρεχούμενο νερό και νερόμυλους, και πάνω από 470 πρόβατα και κατσίκες, βόδια και άλογα ή μουλάρια.⁶

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού, μια μικρή εκκλησία του 20ού αιώνα, είναι αφιερωμένη στην αγία Παρασκευή. Βρίσκεται στο κέντρο του παλιού οικισμού, και γύρω της ήταν το κοιμητήριο των Ελλήνων κατοίκων.⁷

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Μοναργά είχε 61 κατοίκους το 1881 και το 1891, 44 το 1901, 35 το 1911 και 31 το 1921.⁸ Το 1931 είχε 43 κατοίκους, όλους μουσουλμάνους, και το 1946 59, από τους οποίους 3 ήταν ορθόδοξοι και 56 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 76 κατοίκους, 18 Έλληνες, 57 Τούρκους και έναν Άγγλο. Στην απογραφή του 1973 καταγράφηκαν 22 κάτοικοι, όλοι Έλληνες.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Μοναργά καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό. Οι Έλληνες κάτοικοί της υπέστησαν εθνοκάθαρση, και από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή τους.

Κατά το Cyprus Religious Heritage, που επισκέφθηκε το χωριό το 2022, από την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής έχουν αφαιρεθεί όλοι οι σταυροί και η καμπάνα, και γύρω της έχουν χτιστεί ιδιωτικά σπίτια και κήποι, ώστε σήμερα φτάνει κανείς σε αυτήν μόνο από τη δυτική πλευρά. Από το κοιμητήριο δεν σώζεται κανένα ίχνος.⁹