Μελούσεια Melouseia

Επαρχία Λάρνακας

Δείτε στον διαδραστικό χάρτη →

Ιστορία

Η Μελούσεια είναι τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Λάρνακας. Βρίσκεται 22 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Λευκωσίας, σε υψόμετρο 120 μέτρων, και τα βόρεια όριά της ήταν και όριο ανάμεσα στις επαρχίες Λευκωσίας και Λάρνακας.1 Στην απογραφή του 1960 είχε 308 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Όνομα

Ο Έλληνας λόγιος του 19ου αιώνα Αθανάσιος Σακελλάριος, που έγραψε για την ιστορία και τη γλώσσα της Κύπρου, γράφει το χωριό «Μελούχια» και θεωρεί ότι πιθανότατα συνεχίζει το όνομα της αρχαίας Μηλουχίας, που μαρτυρεί μια επιγραφή του τόπου (βλ. Αρχαιολογικοί χώροι). Σημειώνει ότι οι Κύπριοι προφέρουν αλλιώς το «χ» μπροστά από τα φωνήεντα ε, η, ι, υ, κάτι που εξηγεί τη σημερινή μορφή του ονόματος.2 Στον Μεσαίωνα το χωριό γράφεται «Meluchia».3 Η παλιά μορφή σώζεται και σε ένα τοπωνύμιο της γης του χωριού, τον «Μερρά της Μελούχειας», που καταγράφει το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer).4

Αρχαιολογικοί χώροι

Ο Σακελλάριος περιγράφει, λίγο περισσότερο από ένα τέταρτο της ώρας δυτικά του χωριού, ερείπια αρχαίας πόλης, όπως τα χαρακτηρίζει, που λέγονταν Άγιος Φώτιος από έναν ερειπωμένο ναό ανάμεσά τους. Εκεί βρέθηκε μια αναθηματική επιγραφή στα ελληνικά, στην οποία οι κάτοικοι του τόπου ονομάζονται Μηλουχεάτες:

Μηλουχεατῶν [ἡ πόλις ἀνέ]θηκεν, ἀγαθῇ τύχῃ.

Δηλαδή: «Η πόλη των Μηλουχεατών το αφιέρωσε. Με καλή τύχη.»5 Κατά τον Βρετανό αρχιτέκτονα George Jeffery, που κατέγραψε τα ιστορικά μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, αρχαία αντικείμενα με το όνομα των Μηλουχεατών είχε βρει στη Μελούσεια και ο Αμερικανός πρόξενος και αρχαιοσυλλέκτης του 19ου αιώνα Luigi Palma di Cesnola.6 Η επιγραφή δείχνει ότι οι κάτοικοι της αρχαίας Μηλουχίας έγραφαν ελληνικά και έκαναν αφιερώματα ως κοινότητα.

Το 1962 το Τμήμα Αρχαιοτήτων ερεύνησε στο χωριό έναν τάφο της κλασικής ελληνικής περιόδου, με μικρά κανάτια και πινάκια από κοινό πηλό.7

Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία

Ο Jeffery γράφει ότι η Μελούσεια βρίσκεται στη θέση του μεσαιωνικού χωριού «Mellucia».8 Σε ένα βενετικό υπόμνημα του τέλους του 15ου αιώνα, που δημοσίευσε ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, το «Casal Meluchia» καταγράφεται ανάμεσα στα χωριά του κόμη της Τρίπολης. Κατά τον Mas Latrie, ο κόμης ήταν ο Jean Tafures, που ήταν απλός καραβοκύρης στις Αλυκές όταν βοήθησε τον νεαρό Ιάκωβο, τον μετέπειτα βασιλιά Ιάκωβο Β΄, να περάσει στη Ρόδο. Από τότε έγινε από τους πιο αφοσιωμένους οπαδούς του, και ο Ιάκωβος τον αντάμειψε με πολλά φέουδα και τον έκανε κόμη της Τρίπολης και καπετάνιο της Αμμοχώστου.9

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Μελούσεια ανήκε στην περιφέρεια της Μεσαορίας και καταγράφεται ως μουσουλμανικό χωριό, με 10 νοικοκυριά με περιουσία. Η γη τους ήταν σχεδόν όλη ακαλλιέργητη, χωρίς κανένα δέντρο, και οι ιδιοκτήτες είχαν αλώνια, 15 κυψέλες, 270 αιγοπρόβατα, βόδια και αγελάδες.10 Ο Σακελλάριος τη βρίσκει, τον 19ο αιώνα, κατοικημένη σχεδόν μόνο από μουσουλμάνους, και σημειώνει ότι στην Αθηένου και στα γύρω χωριά γινόταν τότε το καλύτερο μέλι της Κύπρου.11

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, με πολύ λίγες βροχές, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά. Η κτηνοτροφία ήταν αναπτυγμένη: το 1973 το χωριό είχε 818 πρόβατα, 938 κατσίκες και 233 αγελάδες.12

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 82 κατοίκους το 1881, 97 το 1891, 127 το 1901, 194 το 1911 και 211 το 1921.13 Το 1931 η Μελούσεια είχε 217 κατοίκους, όλους μουσουλμάνους, και το 1946 343, από τους οποίους 2 ήταν ορθόδοξοι και 341 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 308 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 450 (εκτίμηση).

  1. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Μελούσεια».↩︎

  2. Α. Σακελλάριος, Τα Κυπριακά, τ. Α΄ (Αθήνα 1890), «Μελούχια», σσ. 191–192.↩︎

  3. L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), σ. 512.↩︎

  4. A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σσ. 828, 832.↩︎

  5. Α. Σακελλάριος, Τα Κυπριακά, τ. Α΄ (Αθήνα 1890), «Μελούχια», σσ. 191–192.↩︎

  6. G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), «Melousha, a Moslem hamlet, occupying the site of a mediaeval village Mellucia. Here Di Cesnola found antiquities marked with the ancient place name ΜΗΛΟΥΧΕΑΤΩΝ».↩︎

  7. Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Melousha: Department rescue of a Classical tomb (1962)» (πρόσβαση 1.11.2026).↩︎

  8. G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), «Melousha, a Moslem hamlet, occupying the site of a mediaeval village Mellucia. Here Di Cesnola found antiquities marked with the ancient place name ΜΗΛΟΥΧΕΑΤΩΝ».↩︎

  9. L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), σσ. 355, 512.↩︎

  10. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Melouseia» (πρόσβαση 3.11.2026).↩︎

  11. Α. Σακελλάριος, Τα Κυπριακά, τ. Α΄ (Αθήνα 1890), «Μελούχια», σ. 191.↩︎

  12. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Μελούσεια».↩︎

  13. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Μελούσεια».↩︎

Πηγές (8)

Άλλες Πληροφορίες

Ταχυδρομικός Κώδικας

Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 7622.