Η Μελάναργα είναι μικρή ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου, στη χερσόνησο της Καρπασίας. Βρίσκεται 50 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 200 μέτρων, σε λοφώδη γη, λίγο νότια της Αιγιαλούσας.¹ Η εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Πολυχρόνιο. Στην απογραφή του 1960 είχε 175 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το όνομα έχει ως πρώτο συνθετικό το αρχαίο «μέλας», δηλαδή μαύρος· η Εγκυκλοπαίδεια παραθέτει τον Κύπριο γλωσσολόγο Σίμο Μενάρδο, κατά τον οποίο στην Κύπρο λέγονταν Μέλανος και Μέλανοι οι τοποθεσίες με σκουρόχρωμο χώμα.² Στις βρετανικές απογραφές το χωριό γράφεται και «Melanagra», ενώ στους καταλόγους του ενωτικού δημοψηφίσματος του 1950 «Μελάναρκα».

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η Μελάναργα δεν εμφανίζεται στους μεσαιωνικούς καταλόγους χωριών που διασώζουν ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος και ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie. Η πρώτη γραπτή αναφορά της που βρέθηκε είναι η κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33.³

Τουρκοκρατία

Η απογραφή του 1832/33 κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, όχι όλους τους κατοίκους. Η Μελάναργα καταγράφεται ως μικτό χωριό, με 30 νοικοκυριά με περιουσία. Τα περισσότερα χωράφια τους ήταν βαμβακοχώραφα και χέρσα γη, και ανάμεσα στα δέντρα τους κυριαρχούσαν οι αγριελιές, με λίγες μουριές. Το χωριό είχε έναν νερόμυλο και δύο μύλους που τους γύριζαν ζώα, και οι κάτοικοι είχαν γύρω στα 250 πρόβατα, λίγες αγελάδες, βόδια και άλογα.⁴

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Πολυχρόνιο. Κατά το Cyprus Religious Heritage χτίστηκε το 1868, στην ανατολική άκρη του παλιού οικισμού, και γύρω της απλωνόταν το κοιμητήριο του χωριού.⁵

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτηρά, ελιές και χαρουπιές, και η κτηνοτροφία τους ήταν περιορισμένη. Μεγάλο μέρος της γης έμενε ακαλλιέργητο, με πεύκα, σχίνους και αγριελιές, και δυτικά του χωριού απλωνόταν κρατικό δάσος.⁶

Εκπαίδευση

Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του χωριού είχε 22 μαθητές και έναν δάσκαλο.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Μελάναργα είχε 134 κατοίκους το 1881, 128 το 1891, 148 το 1901, 161 το 1911 και 180 το 1921.⁷ Το 1931 είχε 205 κατοίκους, 164 χριστιανούς και 41 μουσουλμάνους, και το 1946 249, από τους οποίους 195 ήταν ορθόδοξοι και 54 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 175 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 158 Έλληνες.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 110 κάτοικοι, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 49 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Μελάναργα καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό. Οι περισσότεροι κάτοικοι έμειναν στα σπίτια τους, όπως και σε άλλα χωριά της Καρπασίας, και βρέθηκαν σε περιορισμό, εγκλωβισμένοι.⁸ Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, τον Οκτώβριο του 1975 ζούσαν ακόμη στο χωριό 108 εγκλωβισμένοι. Στη συνέχεια εκδιώχθηκαν σταδιακά προς τις ελεύθερες περιοχές, και τον Δεκέμβριο του 1976 είχαν απομείνει μόνο τέσσερις, που τελικά εκδιώχθηκαν κι αυτοί.⁹ Έτσι ο ελληνικός πληθυσμός του χωριού υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Στο χωριό καταγράφεται ένας νεκρός, ένας ηλικιωμένος άμαχος κάτοικος της Μελάναργας που πέθανε ενώ ζούσε εγκλωβισμένος.

Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Πολυχρονίου σε τζαμί. Κατά το Cyprus Religious Heritage, όταν τη δεκαετία του 2000 χτίστηκε στο χωριό νέο τζαμί, η εκκλησία εγκαταλείφθηκε. Το 2022 ήταν σε κακή κατάσταση, με χαλασμένη στέγη και χωρίς τους σταυρούς της, και από το κοιμητήριο γύρω της δεν είχε μείνει κανένα ίχνος.¹⁰