Η Μαράθα είναι μικρή τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 18 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 40 μέτρων, στην πεδιάδα της Μεσαορίας, δύο περίπου χιλιόμετρα δυτικά του Σανταλάρη. Στην απογραφή του 1960 είχε 113 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Όνομα

Στο έγγραφο του 1234 που είναι η πρώτη γραπτή αναφορά του χωριού, το όνομα γράφεται «Marathe».¹ Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει «Μαράθα, η».²

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η Μαράθα εμφανίζεται για πρώτη φορά σε γραπτή πηγή τον Ιούλιο του 1234, σε ένα έγγραφο του βασιλιά Ερρίκου Α΄ που σώθηκε στο αρχείο του λατινικού καθεδρικού ναού της Λευκωσίας, της Αγίας Σοφίας, και το δημοσίευσε ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie. Στο ίδιο έγγραφο αναφέρονται, ως όρια της γης του χωριού, ο γειτονικός Σανταλάρης στα βόρεια και οι Στύλλοι στα νότια.³

Στη γη του χωριού το Gazetteer καταγράφει τα τοπωνύμια Άγιος Γεώργιος και Άγιος Γεώργιος ο Λαγκάτος.⁴

Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία

Με το έγγραφο του 1234 ο Ερρίκος Α΄ έδωσε στον Guillaume, γιο του Acharie, και στους κληρονόμους του δέκα «καρούκες» γης (η καρούκα ήταν η έκταση που καλλιεργούσε ένα άροτρο με τα βόδια του σε έναν χρόνο) στη γη της Μαράθας. Τις έδωσε σε αντάλλαγμα για το κτήμα Καβαλλάρι, που ο πατέρας του, ο βασιλιάς Ούγος, είχε δώσει στον πατέρα του Guillaume και που ο Ερρίκος το παραχώρησε στον Λατίνο αρχιεπίσκοπο της Λευκωσίας.⁵

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Μαράθα καταγράφεται ως μουσουλμανικό χωριό, με εννέα νοικοκυριά με περιουσία. Οι ιδιοκτήτες είχαν βαμβακοχώραφα, σιτοχώραφα και άγονη γη, βόδια για το όργωμα, 130 πρόβατα και κυψέλες.⁶

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν κυρίως σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά, και το 1973 οι κάτοικοι έτρεφαν 502 πρόβατα και 105 κατσίκες.⁷

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Μαράθα είχε 30 κατοίκους το 1881, 39 το 1891, 40 το 1901, 49 το 1911 και 56 το 1921.⁸ Το 1931 είχε 43 κατοίκους, όλους μουσουλμάνους, και το 1946 39 μουσουλμάνους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 113 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 120 (εκτίμηση).