Η Μακράσυκα είναι ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 17 χιλιόμετρα δυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 50 μέτρων, στη γεωγραφική περιφέρεια των Κοκκινοχωριών. Στην απογραφή του 1960 είχε 747 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η Μακράσυκα εμφανίζεται σε γραπτή πηγή στο τέλος του 15ου αιώνα, ως «Casal Macrassicha», σε ένα βενετικό κατάλογο των βασιλικών χωριών που δημοσίευσε ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie (βλ. Βενετοκρατία).¹

Βενετοκρατία

Στα χρόνια της Βενετοκρατίας η Μακράσυκα ήταν βασιλικό χωριό, δηλαδή ανήκε απευθείας στο δημόσιο και όχι σε φεουδάρχη. Στον βενετικό κατάλογο καταγράφεται στη βαϊλία της Λύσης, τη διοικητική περιφέρεια στην οποία ανήκε, μαζί με τη Λύση και τον Άγιο Θεόδωρο.² Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, στην περιοχή της Μακράσυκας έγινε το 1570, στην αρχή της οθωμανικής εισβολής, μια σύγκρουση: ο Astorre Baglione, διοικητής των βενετικών δυνάμεων στην Αμμόχωστο, βγήκε από την Αμμόχωστο με διακόσιους ιππείς και επιτέθηκε σε ένα σώμα του οθωμανικού στρατού, από το οποίο σκοτώθηκαν περίπου εξήντα άνδρες.³

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Μακράσυκα ανήκε στην περιφέρεια της Μεσαορίας και καταγράφεται ως μικτό χωριό, με χριστιανούς και μουσουλμάνους ιδιοκτήτες. Είχε 29 νοικοκυριά με περιουσία, με χωράφια, βαμβακοχώραφα, δέκα περιβόλια, λίγες ελιές και συκιές και κυψέλες. Τα ζώα ήταν πάνω από 500 πρόβατα και κατσίκες, βόδια, αγελάδες και άλογα.⁴ Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, έφορος των αρχαίων μνημείων της Κύπρου, περιγράφει το 1918 τη Μακράσυκα ως μεγάλο χωριό με ίχνη παλιών εκκλησιών.⁵

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία της Παναγίας, στο βόρειο μέρος του παλιού οικισμού, χρονολογείται από τον 16ο ως τον 18ο αιώνα· γύρω της ήταν το παλιό κοιμητήριο. Η εκκλησία του Αγίου Ευσταθίου, στη βόρεια άκρη του οικισμού, χρονολογείται από τον 16ο ως τον 19ο αιώνα, και σε αυτήν γίνονταν συνήθως οι γάμοι και οι βαφτίσεις.⁶

Δύο χιλιόμετρα βορειοδυτικά του χωριού, κοντά στον δρόμο προς την Κούκλια, βρίσκεται η εκκλησία της Μονής της Αγίας Θέκλας, που στέκει σήμερα μόνη μέσα στα χωράφια.⁷

Δύο χιλιόμετρα νοτιοδυτικά, στα χωράφια, βρίσκεται το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου, του 16ου αιώνα, με μεταγενέστερες επεμβάσεις, που είναι Αρχαίο Μνημείο. Υπάρχουν ακόμη τα παρεκκλήσια του Αγίου Λουκά και του Αγίου Ιωνά, που είναι ερειπωμένο.

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Μακράσυκα βρίσκεται πάνω στο υδροφόρο στρώμα των Κοκκινοχωριών, και πριν από το 1974 οι γεωτρήσεις πότιζαν αρκετές εκτάσεις. Οι κάτοικοι καλλιεργούσαν εσπεριδοειδή, λαχανικά, σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά, και η κτηνοτροφία ήταν αρκετά αναπτυγμένη.⁸ Το 1955 ιδρύθηκε το Συνεργατικό Παντοπωλείο Μακράσυκας.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Μακράσυκα είχε 140 κατοίκους το 1881, 181 το 1891, 187 το 1901, 252 το 1911 και 305 το 1921.⁹ Το 1931 είχε 376 κατοίκους, όλους χριστιανούς, και το 1946 566, όλους ορθόδοξους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 747 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 920. Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο είχε 159 μαθητές και πέντε δασκάλους.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 320 κάτοικοι της Μακράσυκας.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Μακράσυκα καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός της υπέστη εθνοκάθαρση. Οι κάτοικοι έφυγαν μπροστά στον στρατό που προχωρούσε.¹⁰ Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή τους.

Δύο κάτοικοι της Μακράσυκας, και οι δύο στρατιώτες, καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι. Κανείς δεν χάθηκε μέσα στο χωριό: ο ένας χάθηκε στην περιοχή του Παλαικύθρου, στον δρόμο Λευκωσίας–Αμμοχώστου, και ο άλλος στον Άγιο Παύλο της Λευκωσίας. Τα λείψανα και των δύο έχουν εντοπιστεί και ταυτοποιηθεί. Τέσσερις ακόμη κάτοικοι του χωριού, δύο άμαχοι και δύο στρατιώτες, σκοτώθηκαν αλλού: στην Έγκωμη, στην περιοχή της Κούκλιας και στον Κοντεμένο, ενώ ένας πυροβολήθηκε στην Άχνα και πέθανε στο νοσοκομείο της Δεκέλειας.

Κατά την καταγραφή του Cyprus Religious Heritage το 2022, οι κατοχικές αρχές φαίνεται ότι μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Ευσταθίου σε τζαμί· η νότια είσοδός της χτίστηκε. Από την εκκλησία της Παναγίας έχουν αφαιρεθεί όλοι οι σταυροί και η καμπάνα, η στέγη της στοάς έχει πέσει, στο ιερό έγιναν σκαψίματα και στους τοίχους υπάρχουν γκράφιτι. Η εκκλησία της Μονής της Αγίας Θέκλας είναι ερείπιο, χωρίς στέγη. Το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου βεβηλώθηκε: είναι χωρίς στέγη και πόρτες και χρησιμοποιείται ως αποθήκη για σωλήνες νερού. Στο νέο κοιμητήριο τα μνημεία έχουν ζημιές και οι σταυροί είναι σκόρπιοι.¹¹