Η Λουρουκίνα (τοπικά Λουρουτζίνα) είναι μεγάλη τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται 20 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Λευκωσίας, σε υψόμετρο 230 μέτρων, ανάμεσα σε κιμωλιούχους λόφους, και τα ανατολικά της όρια φτάνουν στο όριο της επαρχίας Λάρνακας. Ήταν γνωστή ως ένα από τα κυριότερα κέντρα των λινοπάμπακων, δηλαδή των κατοίκων που φανερά δήλωναν μουσουλμάνοι αλλά στην πραγματικότητα ήταν χριστιανοί. Στην απογραφή του 1960 είχε 1.550 κατοίκους, από τους οποίους 3 ήταν Έλληνες και 1.547 Τούρκοι.

Όνομα

Στον κατάλογο των φέουδων της δεκαετίας του 1460 το χωριό γράφεται «Lurichina», και σε βενετικό κατάλογο του τέλους του 15ου αιώνα «Luruchina».¹ Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει «Λουρουκίνα»· οι κάτοικοι και οι γείτονές τους έλεγαν «Λουρουτζίνα».²

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, στη θέση Καταλύματα, που το Gazetteer καταγράφει στη γη του χωριού, υπήρχε μεσαιωνικός οικισμός, οι κάτοικοι του οποίου μετακινήθηκαν αργότερα στη Λουρουκίνα.³

Αρχαιολογικοί χώροι

Στη θέση Σκλινικούδια, κοντά στο χωριό, το Κυπριακό Μουσείο βρήκε τη δεκαετία του 1930 ένα ιερό. Ο Κύπριος αρχαιολόγος Πορφύριος Δίκαιος κατατάσσει τη Λουρουκίνα, μαζί με την Ποταμιά και την Καζάφανη, στους χώρους ναών που ήρθαν στο φως το 1932–1935. Κατά τον Γάλλο αρχαιολόγο Antoine Hermary, τα γλυπτά που βρέθηκαν το 1932 και το 1933, ανάμεσά τους μια ασβεστολιθική κεφαλή του Ηρακλή, δείχνουν ιερό μιας ανδρικής θεότητας. Σε μια σωστική ανασκαφή του Δίκαιου, που δεν δημοσιεύτηκε, βρέθηκε ασβεστολιθικός θυμιατήρας με αποσπασματική αφιέρωση, κατά τον Hermary πιθανώς στον Απόλλωνα, χρονολογημένη στις 20 του μήνα Ρωμαίου του κυπριακού ημερολογίου, στο δεύτερο έτος του αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου, δηλαδή το 194 μ.Χ.⁴

Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία

Τη δεκαετία του 1460 ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ μοίρασε τη Λουρουκίνα σε δύο ευγενείς. Ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος καταγράφει ανάμεσα στα φέουδα της εποχής τη Λουρουκίνα του Fabrizio de Sotil, και πάλι τη Λουρουκίνα, μαζί με την Αλεξανδρέττα και άλλα χωριά, στα κτήματα του Morpho de Grinier, κόμη της Ρόχας.⁵ Ο Grinier ήταν αρχικά με τη βασίλισσα Καρλόττα και τον σύζυγό της Λουδοβίκο στο κάστρο της Κερύνειας, στον αγώνα τους εναντίον του Ιακώβου για τον θρόνο, αλλά αργότερα έλαβε φέουδα από τον Ιάκωβο, και το 1473 ο βασιλιάς, πεθαίνοντας, τον όρισε έναν από τους κυβερνήτες του βασιλείου.⁶ Στο τέλος του 15ου αιώνα, σε βενετικό κατάλογο που δημοσίευσε ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, η Λουρουκίνα καταγράφεται ανάμεσα στα χωριά «του μακαρίτη κόμη της Ρόχας».⁷

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Λουρουκίνα χαρακτηρίζεται μικτό χωριό, δηλαδή με χριστιανούς και μουσουλμάνους ιδιοκτήτες, με 52 νοικοκυριά με περιουσία. Είχε μεγάλες εκτάσεις με χωράφια, 41 αμπέλια, ένα βαμβακοχώραφο, κήπους και αλώνια, ένα πατητήρι για το μούστο και έναν χειμωνιάτικο νερόμυλο. Καταγράφονται 147 ελιές, και οι ιδιοκτήτες είχαν πάνω από 600 πρόβατα και κατσίκες και 51 βόδια.⁸

Αγγλοκρατία

Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα ιστορικά μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, γράφει το 1918 ότι η Λουρουκίνα θεωρούνταν κάποτε το κέντρο των λινοπάμπακων, που οι ίδιοι δεν ήθελαν το όνομα αυτό και προτιμούσαν να λέγονται «Λουρουτζιάτες».⁹ Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, οι λινοπάμπακοι της Λουρουκίνας έμειναν χριστιανοί σε όλη την Τουρκοκρατία, και η καταγραφή τους ως μουσουλμάνων έγινε τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, με τη στήριξη των Βρετανών και με τη βοήθεια του τουρκικού σχολείου που λειτούργησε μετά το 1922· ωστόσο ως πρόσφατα πολλοί κάτοικοι μιλούσαν ελληνικά.¹⁰

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Ανδρόνικο και βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του παλιού οικισμού· κατά τον Jeffery ανακαινίστηκε το 1856.¹¹ Ενοριακός ναός ήταν και η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, του 16ου αιώνα. Κατά το Cyprus Religious Heritage, το παλιό ελληνορθόδοξο κοιμητήριο του χωριού έκλεισε το 1917 και αντικαταστάθηκε από νέο.¹²

Δύο παρεκκλήσια της Λουρουκίνας είναι Αρχαία Μνημεία: του Αγίου Επιφανίου, του 14ου ή του 15ου αιώνα, πάνω σε λόφο κοντά στο χωριό, και της Παναγίας Παλλουριώτισσας, του 16ου αιώνα. Στη γη του χωριού υπήρχε και το παρεκκλήσι του Χριστού Σωτήρος, του 14ου αιώνα.

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά χωρίς άρδευση, και πολλοί ζούσαν από την κτηνοτροφία: το 1973 το χωριό είχε 3.672 πρόβατα, από τα περισσότερα της επαρχίας, 2.339 κατσίκες και 288 αγελάδες.¹³

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 598 κατοίκους το 1881, 708 το 1891, 922 το 1901, 1.090 το 1911 και 1.237 το 1921.¹⁴ Το 1931 η Λουρουκίνα είχε 1.385 κατοίκους, 150 χριστιανούς και 1.235 μουσουλμάνους, και το 1946 1.816, από τους οποίους 99 ήταν ορθόδοξοι και 1.717 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Κατά το Cyprus Religious Heritage, σχεδόν όλοι οι Έλληνες κάτοικοι έφυγαν από το χωριό στα τέλη της δεκαετίας του 1950.¹⁵ Το 1960 η Λουρουκίνα είχε 1.550 κατοίκους, 3 Έλληνες και 1.547 Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 2.000 Τούρκους (εκτίμηση) και κανέναν Έλληνα.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 63 κάτοικοι της Λουρουκίνας, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει δύο Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Λουρουκίνα περιλήφθηκε στο τμήμα της Κύπρου που κατέλαβε ο τουρκικός στρατός. Κατά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όταν κηρύχθηκε η εκεχειρία στις 16 Αυγούστου 1974, οι τουρκικές δυνάμεις είχαν φτάσει σε μια γραμμή από τη Μόρφου, μέσα από τη Λευκωσία, ως νότια της Αμμοχώστου, και μόνο σε δύο περιοχές είχαν προχωρήσει πέρα από αυτήν: στη Λουρουκίνα και δυτικά της Αμμοχώστου.¹⁶

Τα παρεκκλήσια του Αγίου Επιφανίου και της Παναγίας Παλλουριώτισσας βρίσκονται σήμερα στη νεκρή ζώνη. Ο κατάλογος κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου του 2009 καταγράφει ότι η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας μετατράπηκε από τους Τούρκους σε γκαράζ και ότι το παρεκκλήσι του Χριστού Σωτήρος κατεδαφίστηκε. Το Cyprus Religious Heritage δεν μπόρεσε να εξετάσει την κατάσταση του Αγίου Ανδρονίκου και του κοιμητηρίου, γιατί βρίσκονται σε στρατιωτική περιοχή.¹⁷

---

1. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), σσ. 419, 422; L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), σ. 511.↩︎

2. A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 759.↩︎

3. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Λουρουκίνα»; A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 489.↩︎

4. Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Louroujina: Cyprus Museum excavations at the Sklinikoudia sanctuary» (πρόσβαση 1.11.2026).↩︎

5. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), σσ. 419, 422.↩︎

6. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), σσ. 396, 433.↩︎

7. L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), σ. 511.↩︎

8. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Louroukina» (πρόσβαση 3.11.2026).↩︎

9. G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), «Linobambaki», σσ. 204–205.↩︎

10. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Λουρουκίνα».↩︎

11. Cyprus Religious Heritage, «Louroujina»; G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), «Linobambaki», σ. 205.↩︎

12. Cyprus Religious Heritage, «Louroujina».↩︎

13. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Λουρουκίνα».↩︎

14. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Λουρουκίνα».↩︎

15. Cyprus Religious Heritage, «Louroujina».↩︎

16. Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Κύπρος κατά Τουρκίας (προσφυγές 6780/74 και 6950/75), Έκθεση της Επιτροπής (1976), § 14.↩︎

17. Cyprus Religious Heritage, «Louroujina».↩︎

Πηγές (14)

• Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), σ. 396 (ο Morfo de Grinier στο κάστρο της Κερύνειας με τον Λουδοβίκο και την Καρλόττα), σ. 419 (Fabritio de Sotil: Lurichina), σ. 422 (Morpho de Grigner, conte de Rochas: Traconi, Lurichina, Alessandretta…), σ. 433 (1473: κυβερνήτης του βασιλείου στη διαθήκη του Ιακώβου Β΄)
• L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), σ. 511 («Li casali del quondam magnifico conte de Ruches»: Casal Luruchina)
• A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, τ. 1: Λουρουκίνα, χωριό (σ. 759), Καταλύματα, τοπωνύμιο (σ. 489)
• Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Λουρουκίνα» (Καταλύματα· λινοβάμβακοι, γλώσσα, τουρκικό σχολείο μετά το 1922· καλλιέργειες, κτηνοτροφία 1973· πληθυσμός 1881–1921)
• Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Louroujina: Cyprus Museum excavations at the Sklinikoudia sanctuary» (Dikaios 1961· Hermary 2004, σ. 52· πρόσβαση 1.11.2026)
• Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Louroukina» (μικτό, 52 νοικοκυριά, γη, δέντρα, κτίσματα, ζώα· πρόσβαση 3.11.2026)
• G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σσ. 204–205 (Louroujina: κέντρο των «Linobambaki», «Lourouziatai»· St. Andronicos 1856, St. Epiphanios 1864)
• Cyprus Religious Heritage, «Louroujina» (Άγιος Ανδρόνικος, Ελληνορθόδοξο κοιμητήριο· οι Έλληνες έφυγαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950· στρατιωτική περιοχή)
• Εκκλησία της Κύπρου, κατάλογος κατεχόμενων ναών (2009), Trimythus 2.1.53–2.1.56 (Christos Soter, Agia Marina, Panagia Pallouriotissa, Agios Epiphanios)
• Τμήμα Αρχαιοτήτων, Κατάλογος Αρχαίων Μνημείων (Μάιος 2025), αρ. 999: Εκκλησία Αγίου Επιφανίου (Πίνακας Β)
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Κύπρος κατά Τουρκίας (προσφυγές 6780/74 και 6950/75), Έκθεση της Επιτροπής (1976), § 14 (εκεχειρία της 16.8.1974: οι τουρκικές δυνάμεις πέρα από τη γραμμή στη Λουρουκίνα)
• Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου, απογραφές, 1931, 1946, 1960, 1973
• Εθναρχία Κύπρου, ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του ενωτικού δημοψηφίσματος κατά χωριό, 27.1.1950, «Λουρουτζίνα 63»
• Μητρώον Αγωνιστών ΕΟΚΑ 1955-1959 (ΣΙΜΑΕ, 2004)

Σύνδεσμοι (1)

• Cyprus Religious Heritage, «Louroujina»