Τα Λιμνιά είναι μεγάλη ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκονται 12 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 20 μέτρων, στην πεδιάδα της Μεσαορίας. Στην απογραφή του 1960 είχαν 1.201 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Το όνομα του χωριού είναι πληθυντικός ουδετέρου, «τα Λιμνιά», όπως το γράφει το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer).¹ Ο Έλληνας ιστορικός του 19ου αιώνα Αθανάσιος Σακελλάριος, που περιέγραψε το χωριό το 1890, το γράφει «Λιμνιά».²

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, τα Λιμνιά δεν αναφέρονται από τους μεσαιωνικούς χρονογράφους ούτε σημειώνονται στους παλιούς χάρτες, όπου υπάρχει ο γειτονικός Άγιος Σέργιος.³ Καταγράφονται στην οθωμανική κτηματική απογραφή του 1832/33 (βλ. Τουρκοκρατία).

Αρχαιολογικοί χώροι

Στον Κατάλογο Αρχαίων Μνημείων του Τμήματος Αρχαιοτήτων περιλαμβάνεται ο χώρος με τα κατάλοιπα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στη γη του χωριού. Το 1965 βρέθηκε μέσα στο χωριό ένας τάφος της ρωμαϊκής περιόδου, που είχε ήδη συληθεί. Το Τμήμα Αρχαιοτήτων κατέγραψε πολλά λυχνάρια, διακοσμημένα με ένα πουλί, με κοχύλια και με έναν μονομάχο που ορμά πάνω σε μια γαζέλα, και ένα κούφιο πήλινο σκυλί. Τα ευρήματα φυλάγονταν στο Μουσείο της Αμμοχώστου.⁴

Ρωμαϊκή περίοδος

Η γη των Λιμνιών ανήκε στην ενδοχώρα της Σαλαμίνας. Στο χωριό υπήρχαν τον 19ο αιώνα αρχαίες επιγραφές που είχαν μεταφερθεί από την αρχαία πόλη, και αρχιτεκτονικά μέλη της είναι εντοιχισμένα σε κτίρια του χωριού, ανάμεσά τους και στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.⁵ Ο Σακελλάριος καταγράφει δύο από αυτές τις επιγραφές, και οι δύο στα ελληνικά. Η μία τιμά έναν Ρωμαίο πολίτη, τον Σέρβιο Σουλπίκιο Παγκλή Βερανιανό. Η άλλη αναφέρει τους υπαλλήλους του χρεοφυλακίου της Σαλαμίνας, του αρχείου όπου φυλάγονταν οι κατάλογοι των οφειλετών του δημοσίου:⁶

Χρεοφύλαξι(ν) Φίλτων ὁ πρὸς τῇ δι[α]λογῇ τῶν ἐν τῷ χρε[ο]φυλακί[ῳ] βιβλίω[ν] καὶ Κί[νν]ας Ἀρέστου γραμματεύων.

«Στους χρεοφύλακες: ο Φίλτων, που είχε την ταξινόμηση των βιβλίων στο χρεοφυλάκιο, και ο Κίννας του Αρέστου, που ήταν γραμματέας.»

Η γλώσσα της πόλης και των δημόσιων αρχείων της ήταν τα ελληνικά, όπως σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο στα χρόνια της Ρώμης.

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, τα Λιμνιά ανήκαν στην περιφέρεια της Αμμοχώστου και καταγράφονται ως μικτό χωριό, με χριστιανούς και μουσουλμάνους ιδιοκτήτες. Είχαν 66 νοικοκυριά με περιουσία. Καλλιεργούσαν βαμβάκι, σιτάρι και ριζάρι, φυτό από το οποίο έβγαζαν κόκκινη βαφή, και είχαν λίγα αμπέλια και περιβόλια και 34 ελιές. Τα ζώα ήταν σχεδόν 1.300 πρόβατα και πάνω από εκατό αγελάδες και βόδια, και στο χωριό υπήρχαν ένας νερόμυλος και ένας μύλος που τον γύριζαν άλογα.⁷ Ο Σακελλάριος το περιγράφει το 1890 ως «μικράν κώμην».⁸

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Νικόλαο και χτίστηκε το 1895, στην ανατολική άκρη του παλιού οικισμού. Στη δυτική άκρη βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, που χτίστηκε το 1863 και είναι Αρχαίο Μνημείο.⁹

Ανατολικά του χωριού, κοντά στο δάσος των Αμπελιών, βρίσκεται το παρεκκλήσι της Παναγίας Παραδεισιώτισσας, του 16ου αιώνα.¹⁰

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κυρίως σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά και εσπεριδοειδή, και η κτηνοτροφία ήταν αρκετά αναπτυγμένη. Επειδή το χωριό ήταν κοντά στην Αμμόχωστο, πολλοί κάτοικοι εργάζονταν στην πόλη, και ο πληθυσμός μέσα σε έναν αιώνα σχεδόν τριπλασιάστηκε. Από τα Λιμνιά καταγόταν ο ποιητής Παντελής Μηχανικός.¹¹ Το 1946 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Λιμνιών και το 1953 το Συνεργατικό Παντοπωλείο. Αρχαίο Μνημείο είναι και ένα σπίτι λαϊκής αρχιτεκτονικής του χωριού, γνωστό ως οικία του Δημήτρη Παντελή Χατζηλουκά.

Εκπαίδευση

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, σχολείο λειτουργούσε στα Λιμνιά ήδη από το 1835. Οι πρώτοι δάσκαλοι, ένας εύπορος χωριανός και ύστερα ο ιερομόναχος του χωριού, δίδασκαν χωρίς αμοιβή· οι επόμενοι πληρώνονταν από τους γονείς, με λίγα γρόσια τον μήνα και ένα ψωμί κάθε Σάββατο από κάθε μαθητή. Πριν από την Αγγλοκρατία ένας χωριανός, απόφοιτος του Σχολαρχείου της Λευκωσίας, εισήγαγε την αλληλοδιδακτική μέθοδο.¹² Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο είχε 189 μαθητές και έξι δασκάλους.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, τα Λιμνιά είχαν 498 κατοίκους το 1881, 580 το 1891, 668 το 1901, 802 το 1911 και 916 το 1921.¹³ Το 1931 είχαν 993 κατοίκους, 991 χριστιανούς και δύο μουσουλμάνους, και το 1946 1.210, από τους οποίους 1.208 ήταν ορθόδοξοι και δύο μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχαν 1.201 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 1.330.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 695 κάτοικοι των Λιμνιών, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 15 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα. Στα Λιμνιά έδρασε, όπως και σε άλλα χωριά της επαρχίας, ο αγωνιστής της ΕΟΚΑ Χρίστος Σαμάρας από το Λιοπέτρι.¹⁴

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 τα Λιμνιά καταλήφθηκαν από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός τους υπέστη εθνοκάθαρση. Οι κάτοικοι έφυγαν μπροστά στον στρατό που προχωρούσε.¹⁵ Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή τους.

Ένας κάτοικος των Λιμνιών, άμαχος, χάθηκε μέσα στο χωριό και αγνοείται ακόμη. Πέντε ακόμη κάτοικοι, τρεις άμαχοι και δύο στρατιώτες, σκοτώθηκαν αλλού: στην περιοχή του Αγίου Μέμνονα στην Αμμόχωστο, στη Δερύνεια, στην περιοχή του Κοντεμένου και στην περιοχή της Λαπήθου.

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου λεηλατήθηκε και υπέστη μεγάλες καταστροφές.¹⁶ Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Νικολάου σε αίθουσα εκδηλώσεων και την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου σε εργαστήριο ενός γυναικείου συλλόγου· και από τις δύο έχουν αφαιρεθεί όλοι οι σταυροί. Στο κοιμητήριο, οι σταυροί των τάφων είναι σκόρπιοι και τα μεγαλύτερα μνημεία έχουν ζημιές.¹⁷