Το Κρηνί είναι τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 10 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 340 μέτρων, στους νότιους πρόποδες του Πενταδακτύλου. Σε ένα ύψωμα κοντά στο χωριό βρίσκονται τα ερείπια ενός οχυρού της προελληνικής περιόδου.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 277 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Όνομα

Ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος, στον κατάλογο των φέουδων του βασιλιά Ιακώβου Β΄, γράφει το χωριό «Grini».² Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει «Κρηνί».³

Αρχαιολογικοί χώροι

Η γη του Κρηνιού κατοικήθηκε ήδη στην προελληνική περίοδο. Το 1952 ο Βρετανός αρχαιολόγος Hector Catling συγκέντρωσε στη θέση Merra όστρακα γραπτής κεραμικής της προελληνικής μέσης εποχής του Χαλκού. Κατά μεταγενέστερη μελέτη, τα αγγεία δεν φτιάχτηκαν επιτόπου αλλά πιθανότατα ήρθαν από τη Λάπηθο και τα Βουνά, κάτι που δείχνει επαφές του οικισμού με τα κέντρα της βόρειας ακτής.⁴ Το 1959 η αρχαιολογική επισκόπηση της οροσειράς της Κερύνειας, που έκανε για λογαριασμό του Τμήματος Αρχαιοτήτων ο Κύπριος αρχαιολόγος Κυριάκος Νικολάου, κατέγραψε σε ένα ύψωμα κοντά στο χωριό ένα οχυρό, πιθανότατα της ίδιας περιόδου, με εξωτερικό τείχος και προμαχώνες στη βόρεια πλευρά και ένα δεύτερο, εσωτερικό τείχος.⁵

Μετά την εισβολή, το 1988 και το 1992, το κατοχικό καθεστώς έκανε χωρίς άδεια σωστικές ανασκαφές στο νεκροταφείο του χωριού και στη θέση Merra, ύστερα από αναφορές για λαθρανασκαφές. Βρέθηκαν ένας άδειος λακκοειδής τάφος, που ίσως είχε συληθεί, ένας τάφος με τρεις θαλάμους και ένας τάφος με πήλινα αγγεία, μια αιχμή δόρατος και ένα περιδέραιο από χάντρες, όλοι της προελληνικής περιόδου. Σε επιφανειακή έρευνα του 1995–1996, επίσης χωρίς άδεια, εντοπίστηκε στο νεκροταφείο και δεύτερος συλημένος τάφος.⁶

Φραγκοκρατία

Τη δεκαετία του 1460 ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ έδωσε το Κρηνί, μαζί με τη γειτονική Αγίρδα («Agridi») και ένα ακόμη χωριό, το «Letrico», ως φέουδο σε δύο πρόσωπα μαζί, στον Tuccio de Costanzo και στην κυρία Ελένη Ποδοκαθάρου.⁷

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Κρηνί καταγράφεται ως μουσουλμανικό χωριό, με 6 νοικοκυριά με περιουσία. Οι ιδιοκτήτες είχαν σιτοχώραφα και βαμβακοχώραφα, λίγες ελιές του βουνού και χαρουπιές, δύο ελαιοτριβεία, κυψέλες και 80 κατσίκες.⁸

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κυρίως σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά, και μεγάλο μέρος της γης ήταν ακαλλιέργητο· στα βόρεια, ένα μέρος του δάσους του Καρμιού έπεφτε μέσα στα όρια του χωριού. Η κτηνοτροφία ήταν αναπτυγμένη: το 1973 το χωριό είχε 1.266 πρόβατα, 786 κατσίκες και 124 αγελάδες. Νοτιοανατολικά του χωριού σώζονταν τα ερείπια ενός νερόμυλου,⁹ στη θέση που το Gazetteer ονομάζει Νερόμυλο.¹⁰

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 100 κατοίκους το 1881, 157 το 1891, 170 το 1901, 203 το 1911 και 246 το 1921, και το 1880 υπέφερε από επιδημία πανώλης.¹¹ Το 1931 το Κρηνί είχε 239 κατοίκους, 5 χριστιανούς και 234 μουσουλμάνους, και το 1946 267, από τους οποίους ένας ήταν ορθόδοξος και 266 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 277 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 450 (εκτίμηση).