Τα Κούκλια είναι μικρή, τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκονται 17 χιλιόμετρα δυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 30 μέτρων, στη γεωγραφική περιφέρεια των Κοκκινοχωριών, δίπλα στον παλιό δρόμο Λευκωσίας–Αμμοχώστου. Βόρεια του χωριού βρίσκεται η μεγάλη υδατοδεξαμενή των Κουκλιών.¹ Στην απογραφή του 1960 είχαν 229 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Όνομα

Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα ιστορικά μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, σημειώνει ότι στους παλιούς χάρτες το χωριό γράφεται «Covocha».² Κατά τον Jeffery, ο Κύπριος λόγιος Σίμος Μενάρδος απέδιδε το όνομα των Κουκλιών, που απαντά σε δύο τρία μέρη της Κύπρου, σε μια ελληνική λέξη για τα θερινά ανάκτορα.³

Στη γη του χωριού το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) καταγράφει, ανάμεσα σε άλλα, τη γειτονιά Άγιος Θεόδωρος και τα τοπωνύμια Αγία Θέκλη, Βασιλική, Λαπήθια, Φοινίκι και Τούμπα των Κουκλιών.⁴

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Τα Κούκλια υπήρχαν ήδη στα μεσαιωνικά χρόνια. Κατά τον Jeffery, ήταν παλαιότερα τόπος κάποιας σημασίας, και από τον μεσαιωνικό οικισμό είχαν μείνει στην εποχή του μόνο λίγα ίχνη.⁵

Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία

Στα ίχνη του μεσαιωνικού χωριού ο Jeffery κατέγραψε ένα χτιστό, πρόχειρα πέτρινο αυλάκι κοντά στον δημόσιο δρόμο και ένα μικρό γεφύρι πάνω του, στρωμένο με χαραγμένες ταφόπετρες από κάποια μεσαιωνική εκκλησία· σε μία από αυτές διακρίνονταν ακόμη οι μορφές ενός άντρα και της γυναίκας του, σχεδόν σβησμένες από τα πατήματα των ζώων.⁶

Κοντά στα Κούκλια, στη γη της γειτονικής Κοντέας, βρισκόταν το κάστρο της Σίγουρης, που κατά τον Κύπριο χρονογράφο του 16ου αιώνα Φλώριο Βουστρώνιο το έχτισε ο βασιλιάς Ιάκωβος Α΄.⁷

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, τα Κούκλια είναι μουσουλμανικό χωριό της περιφέρειας της Μεσαορίας, με 28 νοικοκυριά με περιουσία. Είχαν βαμβακοχώραφα και σιτοχώραφα, κήπους και ένα περιβόλι, αλώνια, μαγγανοπηγή με τρεχούμενο νερό, δηλαδή τροχό για το πότισμα, και πολλά άγονα χωράφια. Καταγράφονται 13 ελιές, πάνω από 1.000 πρόβατα, ζευγάρια βόδια, αγελάδες, άλογα και 91 κυψέλες.⁸

Αγγλοκρατία

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το 1898–99 έμειναν στα Κούκλια μερικοί από τους 1.125 Ρώσους που είχε εκτοπίσει η τσαρική Ρωσία και που οι Βρετανοί μετέφεραν αργότερα σε άλλες αποικίες τους και στον Καναδά. Το 1905 ιδρύθηκε στο χωριό αστυνομικός σταθμός.⁹

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, τα Κούκλια βρίσκονται πάνω στο μεγάλο υπόγειο υδροφόρο στρώμα των Κοκκινοχωριών, και οι γεωτρήσεις και το φράγμα βόρεια του χωριού επέτρεψαν να ποτίζονται αρκετά χωράφια. Πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν εσπεριδοειδή, λαχανικά, σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά, και το 1973 35 κτηνοτρόφοι έτρεφαν 911 πρόβατα και 255 κατσίκες.¹⁰

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 135 κατοίκους το 1881, 208 το 1891, 165 το 1901, 153 το 1911 και 172 το 1921.¹¹ Το 1931 τα Κούκλια είχαν 236 κατοίκους, 41 χριστιανούς και 195 μουσουλμάνους, και το 1946 242, από τους οποίους 28 ήταν ορθόδοξοι και 214 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχαν 229 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 250 Τούρκους (εκτίμηση).

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 τα Κούκλια καταλήφθηκαν από τον τουρκικό στρατό. Στη γη του χωριού καταγράφονται τρεις νεκροί του 1974, όλοι στρατιώτες.