Κνώδαρα Knodara

Επαρχία Αμμοχώστου

Δείτε στον διαδραστικό χάρτη →

Ιστορία

Τα Κνώδαρα είναι τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκονται 30 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 80 μέτρων, στη γεωγραφική περιφέρεια της Μεσαορίας, στην ανατολική όχθη ενός ρυακιού που κατεβαίνει από τις νότιες υπώρειες του Πενταδακτύλου.1 Στην απογραφή του 1960 είχαν 623 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Όνομα

Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει «Κνώδαρα».2 Στις πηγές του 15ου αιώνα το χωριό γράφεται «Chnodara» και «Conodori», και ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα ιστορικά μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, σημειώνει ότι οι μεσαιωνικοί χαρτογράφοι το γνώριζαν ως «Arodaro».3 Στη γη του χωριού το Gazetteer καταγράφει, ανάμεσα σε άλλα, τα τοπωνύμια Βίκλα, Βρύσες, Καμάρα, Κοφίνα και Πότιμα.4

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Τα Κνώδαρα υπήρχαν ήδη στη Φραγκοκρατία. Εμφανίζονται σε γραπτές πηγές τη δεκαετία του 1460, στα χρόνια του βασιλιά Ιακώβου Β΄, και ήταν γνωστά στους χαρτογράφους της Βενετοκρατίας.5

Φραγκοκρατία

Τον Νοέμβριο του 1467 ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ απάντησε σε αιτήματα της Βενετίας για τους Βενετούς υπηκόους στην Κύπρο. Ένα από αυτά ήταν να επιστραφούν τα χωριά «Glanga» και «Conodori» στον Gadit Gadit, έναν «λευκό Βενετό», δηλαδή Κύπριο που είχε αναγνωριστεί με προνόμιο ως Βενετός υπήκοος. Ο βασιλιάς δήλωσε ότι είχε ο ίδιος φανερό δικαίωμα στα δύο χωριά. Ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, που δημοσίευσε το έγγραφο, ταυτίζει το «Conodori» με τα Κνώδαρα και το «Glanga», πιθανότατα, με την Αγλαντζιά.6

Την ίδια περίοδο, κατά τον Κύπριο χρονογράφο του 16ου αιώνα Φλώριο Βουστρώνιο, ο Ιάκωβος Β΄ έδωσε τα Κνώδαρα ως φέουδο στον Gian Pères Fabrices, μαζί με άλλα χωριά, ανάμεσά τους και την Καρπασία.7 Ο Fabrices ήταν Καταλανός που έφτασε στις Αλυκές της Λάρνακας με ένα μικρό πλοίο, και ο βασιλιάς, κρίνοντάς τον ικανό, τον έπεισε να μείνει στην Κύπρο. Για να τον τιμήσει πάνω από όλους τους ευγενείς του βασιλείου, δημιούργησε γι’ αυτόν μια νέα βαρωνία, την κομητεία της Καρπασίας. Στη διαθήκη του, το 1473, ο Ιάκωβος όρισε τον Fabrices, κόμη της Καρπασίας και αρχηγό των γαλερών, ανάμεσα στους κυβερνήτες του βασιλείου.8

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, τα Κνώδαρα χαρακτηρίζονται μικτό χωριό της περιφέρειας της Μεσαορίας, με 39 νοικοκυριά με περιουσία. Τα περισσότερα χωράφια ήταν άγονα· τα καλλιεργημένα ήταν κυρίως βαμβακοχώραφα και λίγα χωράφια για χορτονομή, και υπήρχε κι ένα μικρό αμπέλι. Καταγράφονται ακόμη αλώνια και 36 ελιές. Τα ζώα, γύρω στα 770 πρόβατα, ζευγάρια βόδια, αγελάδες, φοράδες και μουλάρια, ήταν η μεγαλύτερη περιουσία του χωριού.9

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν σιτηρά και κτηνοτροφικά φυτά, και μέρος του δάσους Τεννάρια, βόρεια του χωριού, βρισκόταν μέσα στα όριά του. Η κτηνοτροφία ήταν πολύ αναπτυγμένη: το 1973 175 κτηνοτρόφοι έτρεφαν 2.061 πρόβατα, 1.313 κατσίκες, αγελάδες και βόδια.10

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 439 κατοίκους το 1881, 487 το 1891, 510 το 1901, 536 το 1911 και 545 το 1921.11 Το 1931 τα Κνώδαρα είχαν 519 κατοίκους, 14 χριστιανούς και 505 μουσουλμάνους, και το 1946 518, όλους μουσουλμάνους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχαν 623 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 650 Τούρκους (εκτίμηση).

  1. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Κνώδαρα».↩︎

  2. A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 553.↩︎

  3. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), «Gian Pères Fabrices: Chnodara, Cuca, Moniati, Santo Andronico …, Carpasso …», σ. 418; L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), «casali Glanga et Conodori … Gadit Gadit, venitian biancho», σ. 178; G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), «Knodara [Arodaro] were known to the mediaeval cartographers».↩︎

  4. A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σσ. 238, 270, 426, 643, 1060.↩︎

  5. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), «Gian Pères Fabrices: Chnodara, Cuca, Moniati, Santo Andronico …, Carpasso …», σ. 418; G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), «Knodara [Arodaro] were known to the mediaeval cartographers».↩︎

  6. L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), «casali Glanga et Conodori … Gadit Gadit, venitian biancho», σ. 178.↩︎

  7. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), «Gian Pères Fabrices: Chnodara, Cuca, Moniati, Santo Andronico …, Carpasso …», σ. 418.↩︎

  8. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), «Gian Pères Fabrices: Chnodara, Cuca, Moniati, Santo Andronico …, Carpasso …», σσ. 407, 433.↩︎

  9. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Knodara» (πρόσβαση 3.11.2026).↩︎

  10. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Κνώδαρα»; A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 1181.↩︎

  11. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Κνώδαρα».↩︎

Πηγές (7)

Άλλες Πληροφορίες

Ταχυδρομικός Κώδικας

Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 5656.