Η Κλεπίνη είναι μικρή, κυρίως ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 11 χιλιόμετρα ανατολικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 220 μέτρων, στις βόρειες πλαγιές του Πενταδακτύλου. Η γη της απλωνόταν από την ακτή ως την κορυφογραμμή και περιλάμβανε μέρος των δασών του Πενταδακτύλου και του Βουφαβέντου, γύρω από το μεσαιωνικό κάστρο του Βουφαβέντου, που βρίσκεται στη γη του γειτονικού Κουτσοβέντη. Στην απογραφή του 1960 είχε 233 κατοίκους, από τους οποίους 206 ήταν Έλληνες και 27 Τούρκοι.

Όνομα

Η προέλευση του ονόματος δεν είναι γνωστή. Στις ιταλικές πηγές του 15ου αιώνα το χωριό γράφεται «Sclepini» και «Clepini».

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η Κλεπίνη εμφανίζεται για πρώτη φορά σε γραπτή πηγή τη δεκαετία του 1460, ως «Sclepini», στον κατάλογο των φέουδων που μοίρασε ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄. Τον διασώζει ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος. Εκεί, όπως και σε έναν βενετικό κατάλογο λίγο μεταγενέστερο, η Κλεπίνη αναφέρεται μαζί με έναν οικισμό «Stefani».¹

Ένα χιλιόμετρο περίπου βόρεια του χωριού, προς τη θάλασσα, το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) καταγράφει το τοπωνύμιο «Παλιά Κλεπίνη», και πιο ανατολικά τα τοπωνύμια «Παλιά» και «Πλεύρα της Παλιάς». Στη γη του χωριού, βορειοανατολικά, το ίδιο ευρετήριο σημειώνει και τη θέση Βούργαρης ως οικισμό.²

Αρχαιολογικοί χώροι

Στην ακτή της Κλεπίνης, πάνω σε ένα ακρωτήρι, στη θέση Τρούλλι, βρίσκεται ένας προελληνικός παράκτιος οικισμός. Τον ερεύνησε για λογαριασμό του Τμήματος Αρχαιοτήτων ο Κύπριος αρχαιολόγος Πορφύριος Δίκαιος. Το 1935 έκανε μια δοκιμαστική ανασκαφή, και το 1941, όταν πληροφορήθηκε ότι η θέση λεηλατούνταν από λαθρανασκαφείς, μια σωστική ανασκαφή σε τρία σημεία, με μια τομή βάθους πέντε και πλέον μέτρων στη νότια πλαγιά.

Ο Δίκαιος αναγνώρισε δύο φάσεις κατοίκησης, μια παλαιότερη χωρίς κεραμική και μια νεότερη με κεραμική. Μεταγενέστεροι ερευνητές θεωρούν ότι τις χώριζε ένα στρώμα χωρίς ίχνη ζωής, δηλαδή ότι ο οικισμός έμεινε για ένα διάστημα έρημος πριν κατοικηθεί ξανά. Βρέθηκαν τα πέτρινα θεμέλια ενός κυκλικού κτίσματος, εργαλεία από πυριτόλιθο και κόκαλο, λεπίδες από οψιανό, θραύσματα λίθινων αγγείων και, στα ανώτερα στρώματα, κεραμική.³

Ο οικισμός είχε ήδη πάθει ζημιές από τη διάβρωση και τις λαθρανασκαφές. Μετά την εισβολή η θέση περικλείστηκε σε σταθμό ηλεκτροπαραγωγής που κατασκευάστηκε στα κατεχόμενα το 1995, και η κατασκευή του και οι εργασίες που ακολούθησαν κατέστρεψαν ένα ακόμη μέρος του. Το 2004 το κατοχικό καθεστώς έκανε, χωρίς άδεια, επιφανειακή έρευνα στη θέση, όπου συγκεντρώθηκαν όστρακα, κυρίως γραπτής κεραμικής, και κομμάτια πυριτόλιθου.⁴

Φραγκοκρατία, Βενετοκρατία

Η Κλεπίνη δόθηκε ως φέουδο στον Sor de Naves, κοντόσταυλο, δηλαδή αρχιστράτηγο, του βασιλείου. Κατά τον Γάλλο ιστορικό του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, ήταν πλοίαρχος από τη Σικελία, που μπήκε στην υπηρεσία της βασίλισσας Καρλόττας και του συζύγου της Λουδοβίκου όταν εκείνοι κλείστηκαν στο κάστρο της Κερύνειας, στον αγώνα τους εναντίον του Ιακώβου για τον θρόνο. Ως κυβερνήτης του κάστρου το υπερασπίστηκε για χρόνια, ώσπου το 1463 το παρέδωσε στον Ιάκωβο, που του υποσχέθηκε για σύζυγο μία από τις φυσικές του κόρες. Ο Βουστρώνιος καταγράφει τα φέουδα με τα οποία τον αντάμειψε ο βασιλιάς: τη Λάπηθο, τη Βασίλεια, τον Κορμακίτη, το Δίκωμο, το «Stefani» και την Κλεπίνη, και χωριά σε άλλες επαρχίες, όπως τα Λεύκαρα.⁵

Λίγο μετά το πέρασμα της Κύπρου στους Βενετούς, η Κλεπίνη ήταν βασιλικό χωριό, δηλαδή ανήκε απευθείας στο δημόσιο και όχι σε φεουδάρχη. Σε ένα βενετικό στατιστικό υπόμνημα του τέλους του 15ου αιώνα, που δημοσίευσε ο Mas Latrie, το «Casal Clepini» καταγράφεται ανάμεσα στα δεκατέσσερα βασιλικά χωριά της βαϊλίας της Λαπήθου, της διοικητικής περιφέρειας στην οποία ανήκε, μαζί με τη Λάπηθο, τη Βασίλεια και τη Μύρτου.⁶

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33 καταγράφονταν μόνο όσοι είχαν περιουσία, όχι όλοι οι κάτοικοι. Στην Κλεπίνη καταγράφονται πέντε νοικοκυριά με περιουσία, χριστιανικά και μουσουλμανικά, με σιτοχώραφα, αλώνια, μια βρύση και 132 δέντρα, κυρίως ελιές και χαρουπιές. Είχαν σχεδόν 400 κατσίκες, λίγα βόδια και αγελάδες, και κυψέλες. Ανάμεσα στους ιδιοκτήτες καταγράφεται και ένας εξισλαμισμένος, ο Οσμάν, με τη σύζυγό του.⁷

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Λουκά και χρονολογείται στον 16ο ή στον 17ο αιώνα. Στο κοιμητήριο, λίγο δυτικά της εκκλησίας, βρίσκεται το παρεκκλήσι της Παναγίας, γνωστό και ως Παναγία Κλεπινιώτισσα, του 17ου αιώνα.⁸

Έξω από το χωριό, ψηλά στις πλαγιές του Πενταδακτύλου, κοντά στην πηγή του Κάργα, βρίσκεται το ελληνορθόδοξο ξωκλήσι της Παναγίας Καρκά, που το Gazetteer γράφει Παναγία Καργώτισσα. Η Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας αναφέρει ακόμη, στα δάση της Καρκάς, τον «γονατιστό» πεύκο της Παναγίας και τη σπηλιά του Αρχαγγέλου.⁹

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κυρίως σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά, ελιές και χαρουπιές, και έτρεφαν πολλές κατσίκες, όπως ήδη στην απογραφή του 1832/33. Μεγάλο μέρος της γης ήταν δάσος. Το 1952 ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Κλεπίνης. Ο νέος δρόμος Λευκωσίας–Κερύνειας, που χτίστηκε από το 1967, περνούσε δίπλα από το χωριό, και γι’ αυτό, κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, έγινε γνωστός ως «δρόμος της Κλεπίνης».¹⁰

Πληθυσμός

Ο πληθυσμός της Κλεπίνης έμεινε πάντα μικρός. Κατά μια τοπική παράδοση, που καταγράφει η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, οι οικογένειες του χωριού δεν μπορούσαν να ξεπεράσουν τις σαράντα, γιατί τότε θα πέθαιναν κάποιοι από τους κατοίκους.¹¹ Κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 88 κατοίκους το 1881, 129 το 1891, 170 το 1901, 238 το 1911 και 283 το 1921.¹² Το 1931 το χωριό είχε 268 κατοίκους, 225 χριστιανούς και 43 μουσουλμάνους, και το 1946 328, από τους οποίους 283 ήταν ορθόδοξοι και 45 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 233 κατοίκους, 206 Έλληνες και 27 Τούρκους, και το 1973 179 Έλληνες και γύρω στους 30 Τούρκους (εκτίμηση). Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο είχε 13 μαθητές και έναν δάσκαλο.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 159 κάτοικοι, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 22 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 η Κλεπίνη καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός της υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Δύο κάτοικοι της Κλεπίνης, και οι δύο στρατιώτες, καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι, και τα λείψανά τους δεν έχουν εντοπιστεί ως σήμερα. Κανείς δεν χάθηκε μέσα στο χωριό· και οι δύο χάθηκαν στην περιοχή της Τέμπλου. Στη γη της Κλεπίνης καταγράφονται τέσσερις νεκροί του 1974, όλοι στρατιώτες, που σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν θανάσιμα στις μάχες στην περιοχή του Πενταδακτύλου και στην περιοχή Κλεπίνης–Αγίου Χρυσοστόμου.

Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Λουκά σε τζαμί·¹³ ο κατάλογος του 2009 την καταγράφει βεβηλωμένη, λεηλατημένη και με σοβαρές ζημιές. Το παρεκκλήσι της Παναγίας στο κοιμητήριο βεβηλώθηκε και χρησιμοποιήθηκε ως στάβλος και αποθήκη εργαλείων.