Το Κιόνελι είναι μεγάλη τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται 7 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Λευκωσίας, σε υψόμετρο 150 μέτρων, στην περιφέρεια της Μεσαορίας, και τα βόρεια όριά του φτάνουν στο όριο της επαρχίας Κερύνειας. Στην απογραφή του 1960 είχε 1.377 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, στη θέση του σημερινού χωριού ή πολύ κοντά της βρισκόταν στα χρόνια της Φραγκοκρατίας ο οικισμός Αρά, που ο χάρτης του Ortelius του 1573 σημειώνει βορειοδυτικά της Λευκωσίας, και το Κιόνελι ιδρύθηκε αργότερα στην ίδια περιοχή.¹ Την Αρά αναφέρει ο Κύπριος χρονογράφος του 15ου αιώνα Λεόντιος Μαχαιράς, στα χρόνια της γενουατικής εισβολής του 1373–74: ο Δημήτριος Δανιήλ, που μετέφερε κρυφά γράμματα της βασίλισσας Ελεονώρας από την Κερύνεια, σταμάτησε στην Αρά σε έναν ανάδοχό του, πήρε τα ρούχα και την καρδάρα με το γάλα του νεαρού βοσκού του και μπήκε έτσι στη Λευκωσία.² Ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος καταγράφει ότι τη δεκαετία του 1380 ο βασιλιάς Ιάκωβος Α΄ έδωσε το χωριό Αρά στον Jean de Neville, άρχοντα της Καισάρειας, και ότι τη δεκαετία του 1460 ο Ιάκωβος Β΄ το έδωσε στον Mutio de Costanzo.³

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Κιόνελι χαρακτηρίζεται μικτό χωριό, δηλαδή με χριστιανούς και μουσουλμάνους ιδιοκτήτες, με 25 νοικοκυριά με περιουσία. Η γη του ήταν κυρίως χωράφια, με λίγα αμπέλια και αλώνια, και καταγράφονται 135 ελιές. Οι ιδιοκτήτες είχαν πάνω από 1.100 πρόβατα και κατσίκες και 16 βόδια.⁴

Αγγλοκρατία

Στις 12 Ιουνίου 1958 οκτώ Έλληνες σκοτώθηκαν από τουρκικό όχλο κοντά στο Κιόνελι. Τους είχαν συλλάβει βρετανικές δυνάμεις ασφαλείας και ύστερα τους είχαν αφήσει ελεύθερους μακριά από το χωριό τους, που κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια ήταν ο Κοντεμένος. Για το γεγονός ο Βρετανός κυβερνήτης όρισε επιτροπή έρευνας με επικεφαλής τον Αρχιδικαστή της Κύπρου.⁵

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι ζούσαν από τη γεωργία και την κτηνοτροφία: καλλιεργούσαν κυρίως σιτηρά, κτηνοτροφικά φυτά, λαχανικά και όσπρια, και το 1973 έτρεφαν 1.214 πρόβατα και 2.354 κατσίκες, όπως ήδη στην απογραφή του 1832/33 η κτηνοτροφία ήταν η μεγαλύτερη περιουσία του χωριού.⁶

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 307 κατοίκους το 1881, 269 το 1891, 302 το 1901, 452 το 1911 και 537 το 1921.⁷ Το 1931 το Κιόνελι είχε 632 κατοίκους, 31 χριστιανούς και 601 μουσουλμάνους, και το 1946 814, όλους μουσουλμάνους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 1.377 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 1.700 (εκτίμηση).

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 στη γη του Κιόνελι σκοτώθηκαν πέντε στρατιώτες, οι τέσσερις από αυτούς της ΕΛΔΥΚ. Σε έκθεση του ΟΗΕ της 5ης Αυγούστου 1974, που παραθέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, αναφέρεται ότι οι περισσότεροι άνδρες των ελληνικών χωριών στις περιοχές που έλεγχαν τότε οι τουρκικές δυνάμεις συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν από τουρκικά στρατεύματα ως κρατούμενοι στην περιοχή του Κιόνελι και του Ορτάκιοϊ.⁸