Το Κιάδος (τοπικά Τζιάος) είναι τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 33 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 90 μέτρων, στη γεωγραφική περιφέρεια της Μεσαορίας, εκεί όπου η πεδιάδα ανεβαίνει προς τις νότιες υπώρειες του Πενταδακτύλου.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 844 κατοίκους, από τους οποίους 842 ήταν Τούρκοι και 2 Έλληνες.

Όνομα

Η προέλευση του ονόματος δεν είναι γνωστή. Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει «Κιάδος», ενώ οι κάτοικοι έλεγαν το χωριό Τζιάος, και με αυτό το όνομα, κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ήταν κυρίως γνωστό.² Στη χαρτογράφηση της Κύπρου από τον Βρετανό αξιωματικό Herbert Kitchener, στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας, γράφεται «Chatos».³ Στη γη του χωριού το Gazetteer καταγράφει, ανάμεσα σε άλλα, τα τοπωνύμια Κκιαδίτικα, Τούμπα και Χάραγγας, και τη Στράτα του Αγίου Χαρίτου, δηλαδή τον δρόμο προς τον γειτονικό Άγιο Χαρίτωνα.⁴

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Το χωριό υπήρχε ήδη πριν από την Τουρκοκρατία. Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα ιστορικά μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, σημειώνει ότι στον χάρτη της Κύπρου του 1573 το χωριό σημειώνεται ως «Chiadis».⁵ Στους καταλόγους φέουδων του Κύπριου χρονογράφου του 16ου αιώνα Φλώριου Βουστρώνιου και στο βενετικό υπόμνημα των βασιλικών χωριών του τέλους του 15ου αιώνα δεν αναφέρεται.

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Κιάδος είναι μουσουλμανικό χωριό της περιφέρειας της Μεσαορίας, με 48 νοικοκυριά με περιουσία. Τα περισσότερα χωράφια τους ήταν άγονα· τα καλλιεργημένα ήταν κυρίως βαμβακοχώραφα, και λίγα χωράφια για χορτονομή. Καταγράφονται ακόμη αλώνια, 74 δέντρα, τα περισσότερα ελιές, και λίγες συκιές και χαρουπιές. Τα ζώα, γύρω στα 800 πρόβατα, ζευγάρια βόδια, αγελάδες, άλογα και μουλάρια, ήταν πάνω από το ένα τρίτο της αξίας της περιουσίας του χωριού.⁶

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 στη γη του χωριού καλλιεργούνταν σχεδόν μόνο σιτηρά, και η κτηνοτροφία ήταν αρκετά αναπτυγμένη: το 1973 183 κτηνοτρόφοι έτρεφαν 1.753 πρόβατα, 1.932 κατσίκες, βόδια, αγελάδες και πουλερικά.⁷

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 565 κατοίκους το 1881, 420 το 1891, 484 το 1901, 524 το 1911 και 543 το 1921.⁸ Το 1931 το Κιάδος είχε 517 κατοίκους, 3 χριστιανούς και 514 μουσουλμάνους, και το 1946 721, όλους μουσουλμάνους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 844 κατοίκους, 842 Τούρκους και 2 Έλληνες, και το 1973 γύρω στους 900 Τούρκους (εκτίμηση).

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Κιάδος καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό. Στη γη του χωριού καταγράφονται εννέα νεκροί του 1974, όλοι στρατιώτες, που σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν θανάσιμα στις μάχες στην περιοχή του χωριού.