Το Καράκουμι είναι μικρή ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 1 χιλιόμετρο ανατολικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 20 μέτρων, στην παράκτια πεδιάδα της Κερύνειας, δίπλα στη θάλασσα. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ήταν το μικρότερο σε έκταση χωριό της επαρχίας.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 206 κατοίκους, από τους οποίους 194 ήταν Έλληνες.

Όνομα

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, που παραθέτει τον Σίμο Μενάρδο και άλλους μελετητές των τοπωνυμίων της Κύπρου, το όνομα σχηματίστηκε από τις τουρκικές λέξεις kara, «μαύρος», και kum, «άμμος», δηλαδή «μαύρη άμμος», ίσως από το σκούρο χρώμα της άμμου στην ακτή του χωριού. Η ίδια εγκυκλοπαίδεια αμφισβητεί την τουρκική προέλευση του ονόματος, επειδή το χωριό ήταν πάντα αμιγώς ελληνικό.² Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει το όνομα «Καράκουμι, τό». Από το όνομα του χωριού βγήκε και το τοπωνύμιο «Καρακουμίτικα», που το ευρετήριο καταγράφει στη γη του ίδιου του χωριού και στη γη του γειτονικού Καζάφανι.³

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη ενοριακή εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Βασίλειο και χρονολογείται στον 19ο αιώνα. Είναι μικρός ναός, χτισμένος κοντά στην ακτή.⁴

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κυρίως σιτηρά, ελιές και χαρουπιές, και λίγα εσπεριδοειδή, ενώ κτηνοτροφία σχεδόν δεν υπήρχε.⁵

Στο Καράκουμι λειτουργούσε, ως την εισβολή του 1974, το Σπίτι για Άρρωστα Παιδιά του Κυπριακού Ερυθρού Σταυρού, ένα αναρρωτήριο όπου τα παιδιά έμεναν και θεραπεύονταν. Είχε και εργαστήριο για όσα παιδιά μπορούσαν να δουλέψουν δημιουργικά. Μετά την εισβολή μεταφέρθηκε στη Λεμεσό.⁶ Κατά την Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας, τα παιδιά με αναπνευστικά προβλήματα τα έστελναν εκεί για την καθαρή ατμόσφαιρα του χωριού.⁷

Εκπαίδευση

Κατά την Ένωση Κοινοτήτων Επαρχίας Κερύνειας, το ελληνικό δημοτικό σχολείο στεγαζόταν σε ένα μικρό κτίριο που είχε δωρίσει στους κατοίκους ο Κώστας Κατσελλής.⁸ Τη σχολική χρονιά 1973–74 είχε 40 μαθητές και δύο δασκάλους. Την ίδια χρονιά λειτουργούσε και δημοτικό σχολείο μέσα στο αναρρωτήριο του Ερυθρού Σταυρού, με 25 μαθητές και δύο δασκάλες.

Πληθυσμός

Το Καράκουμι ήταν πάντα μικρό χωριό, αλλά ο πληθυσμός του μεγάλωσε σταθερά στον 20ό αιώνα. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 43 κατοίκους το 1891, 41 το 1901, 36 το 1911 και 41 το 1921.⁹ Το 1931 είχε 55 κατοίκους, όλους χριστιανούς, και το 1946 119, όλους ορθόδοξους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 206 κατοίκους: 194 Έλληνες, 10 Άγγλους και 2 άλλους. Το 1973 οι Έλληνες κάτοικοι ήταν 228.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 82 κάτοικοι, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Καράκουμι καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Όσοι έμειναν στο χωριό εγκλωβίστηκαν. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ήταν 31 τον Νοέμβριο του 1975, 21 τον Φεβρουάριο του 1976 και μόνο 7 τον Οκτώβριο του 1976, και τελικά έγιναν κι αυτοί πρόσφυγες.¹⁰ Σήμερα δεν ζει κανείς εγκλωβισμένος στο χωριό. Από το 1974 οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Δύο κάτοικοι του Καρακουμίου καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι, ένας στρατιώτης και ένας άμαχος, και τα λείψανά τους δεν έχουν εντοπιστεί ως σήμερα. Χάθηκαν στην περιοχή του Τέμπλους και στην Κερύνεια, κανένας μέσα στο χωριό.

Η εκκλησία του Αγίου Βασιλείου βεβηλώθηκε και λεηλατήθηκε, και ο κατάλογος του 2009 την καταγράφει σε άμεσο κίνδυνο κατάρρευσης. Σήμερα είναι ερειπωμένη: η στέγη της έχει καταρρεύσει και στους τοίχους έχουν ανοίξει μεγάλες ρωγμές.¹¹