Το Καλό Χωριό είναι μεικτή κοινότητα του κατεχόμενου τμήματος της επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται 14 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μόρφου, σε υψόμετρο 120 μέτρων, στη γεωγραφική περιφέρεια της Σολιάς. Είναι χτισμένο στην αριστερή πλευρά της κοιλάδας του ποταμού Καργώτη, λίγα χιλιόμετρα ανατολικά της Λεύκας.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 531 κατοίκους, από τους οποίους 224 ήταν Έλληνες και 307 Τούρκοι.

Όνομα

Για να ξεχωρίζει από τα άλλα χωριά της Κύπρου με το ίδιο όνομα, λεγόταν Καλό Χωριό Λεύκας, από τη γειτονική Λεύκα, ή Καλό Χωριό Σολέας.²

Αρχαιολογικοί χώροι

Λίγο ανατολικά του χωριού, στη θέση Χαλαντρικάς, στα όρια με τις γειτονικές κοινότητες Πέτρα και Άγιο Γεώργιο Λεύκας, βρίσκεται ένας προελληνικός οικισμός, που οι αρχαιολόγοι ονόμασαν από το Καλό Χωριό. Το 1973 και το 1974 τον ανάσκαπτε αμερικανική αποστολή του Πανεπιστημίου Kent State, υπό τον James R. Carpenter. Η ανασκαφή ήταν σε εξέλιξη την άνοιξη του 1974 και διακόπηκε εκείνο το καλοκαίρι εξαιτίας της τουρκικής εισβολής. Πού βρίσκονται σήμερα τα ευρήματα δεν είναι γνωστό.³

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Καλό Χωριό καταγράφεται ως χωριό με μεικτό πληθυσμό και 15 νοικοκυριά με περιουσία. Τα κτήματα ήταν κυρίως σιτοχώραφα, και ακόμη χωράφια με βαμβάκι, μικροί κήποι με μουριές, αλώνια και τρεχούμενο νερό, με 86 δέντρα, κυρίως ελιές και χαρουπιές. Στο χωριό υπήρχε ένα ελαιοτριβείο, και οι κάτοικοι είχαν γύρω στα 880 πρόβατα και έξι ζευγάρια βόδια.⁴

Αγγλοκρατία

Στις αρχές του 20ού αιώνα το χωριό απέκτησε σταθμό του κυπριακού σιδηροδρόμου. Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα μνημεία της Κύπρου το 1918, αναφέρει τον σταθμό του Καλού Χωριού στη νέα γραμμή προς την κοιλάδα της Σολιάς, και από εκεί τον δρόμο προς τη Λεύκα.⁵ Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ο σιδηρόδρομος έφτασε στο Καλό Χωριό το 1914 και ο σταθμός λειτούργησε από τον Νοέμβριο εκείνης της χρονιάς ως το 1932.

Κατά την ίδια εγκυκλοπαίδεια, τα γειτονικά μεταλλεία χαλκού και σιδηροπυρίτη της Σκουριώτισσας, του Μαυροβουνίου και του Απλικιού έδωσαν δουλειά στους περισσότερους κατοίκους, και μερικοί εργάζονταν στις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις του Ξερού. Χάρη σε αυτά ο πληθυσμός του χωριού αυξήθηκε γρήγορα στις πρώτες δεκαετίες του αιώνα.⁶

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού, ο ενοριακός ναός, είναι αφιερωμένη στον άγιο Μόδεστο. Βρίσκεται στη νοτιοανατολική άκρη του παλιού οικισμού, και ακριβώς ανατολικά της είναι το κοιμητήριο.⁷

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κυρίως εσπεριδοειδή, οπωροφόρα δέντρα, λαχανικά, ελιές και σιτηρά, και το 1973 έτρεφαν σχεδόν χίλια πρόβατα και κατσίκες.⁸ Το 1961 ιδρύθηκε η Ελληνική Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Καλού Χωριού.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 174 κατοίκους το 1891, 192 το 1901, 183 το 1911 και 309 το 1921.⁹ Το 1931 το χωριό είχε 552 κατοίκους, 321 χριστιανούς και 231 μουσουλμάνους, και το 1946 544, από τους οποίους 250 ήταν ορθόδοξοι, 288 μουσουλμάνοι και 6 άλλου θρησκεύματος (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 531 κατοίκους, 224 Έλληνες και 307 Τούρκους, και το 1973 192 Έλληνες και γύρω στους 450 Τούρκους (εκτίμηση). Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του χωριού είχε 20 μαθητές και έναν δάσκαλο.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 169 κάτοικοι, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 17 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Καλό Χωριό καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση: όλοι οι Έλληνες κάτοικοι έφυγαν μπροστά στον στρατό που προχωρούσε.¹⁰ Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή τους.

Τέσσερις κάτοικοι του Καλού Χωριού, όλοι στρατιώτες, καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι. Τα λείψανα των τριών έχουν ταυτοποιηθεί, ενώ ο τέταρτος εξακολουθεί να αγνοείται. Και οι τέσσερις χάθηκαν στη Λάπηθο και στην περιοχή της, δύο από αυτούς στην περιοχή Λαπήθου-Καραβά. Ένας ακόμη στρατιώτης από το Καλό Χωριό σκοτώθηκε αλλού, στην περιοχή του Λιμνίτη.

Η εκκλησία του Αγίου Μόδεστου βεβηλώθηκε. Μαζί με το κοιμητήριο βρίσκεται σήμερα μέσα σε τουρκικό στρατόπεδο, σε απαγορευμένη στρατιωτική περιοχή, και δεν μπορεί να επισκεφθεί κανείς.¹¹