Οι Γούφες είναι κυρίως τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκονται 29 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 90 μέτρων, στους νότιους πρόποδες του Πενταδακτύλου. Βόρεια του οικισμού απλώνονται χαμηλοί λόφοι και νότια ο κάμπος της Μεσαορίας, και το χωριό το διασχίζει ένα μικρό ρέμα που κατεβαίνει από το βουνό.¹ Στην απογραφή του 1960 είχαν 338 κατοίκους, από τους οποίους 87 ήταν Έλληνες και 251 Τούρκοι.

Όνομα

Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει το όνομα «Γούφες, αι», στον πληθυντικό.² Στον βρετανικό χάρτη του Kitchener του 1885 το χωριό γράφεται «Gouphaes»,³ και στην απογραφή του 1931 «Gouphes».

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, οι Γούφες καταγράφονται ως μεικτό χωριό, με 29 νοικοκυριά με περιουσία. Οι ιδιοκτήτες είχαν βαμβακοχώραφα, λίγα χωράφια με κτηνοτροφικά φυτά και αλώνια, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της γης τους ήταν άγονη ή αγρανάπαυση. Είχαν 72 ελιές, πάνω από 400 πρόβατα, βόδια για το όργωμα, αγελάδες, φοράδες και κυψέλες.⁴

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο. Βρίσκεται στο βόρειο μέρος του οικισμού, και κατά το Cyprus Religious Heritage εγκαινιάστηκε το 1955. Γύρω της ήταν το κοιμητήριο των Ελλήνων κατοίκων.⁵

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, στη γη του χωριού καλλιεργούνταν κυρίως σιτηρά, αν και αρκετές εκτάσεις έμεναν ακαλλιέργητες, και το 1973 οι κάτοικοι έτρεφαν 1.088 πρόβατα, 388 κατσίκες και 9 μοσχάρια. Η κτηνοτροφία ήταν σημαντική ήδη στην απογραφή του 1832/33. Μεγάλο μέρος της γης βόρεια του οικισμού ήταν κρατικό δάσος.⁶ Το Gazetteer σημειώνει εκεί το δάσος των Τενναριών.⁷

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 263 κατοίκους το 1881, 249 το 1891, 277 το 1901, 300 το 1911 και 302 το 1921, από τους οποίους 76 χριστιανοί και 226 μουσουλμάνοι.⁸ Το 1931 οι Γούφες είχαν 287 κατοίκους, 84 χριστιανούς και 203 μουσουλμάνους, και το 1946 335, από τους οποίους 94 ήταν ορθόδοξοι και 241 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχαν 338 κατοίκους, 87 Έλληνες και 251 Τούρκους. Σχεδόν όλοι οι Έλληνες κάτοικοι έφυγαν το 1964, και οι υπόλοιποι είχαν αποχωρήσει ως την απογραφή του 1973, που δεν καταγράφει πια Έλληνες κατοίκους· τότε οι Γούφες είχαν γύρω στους 250 Τούρκους κατοίκους (εκτίμηση).

Εθνικοί αγώνες

Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 26 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Οι Έλληνες κάτοικοι των Γουφών είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν το χωριό εξαιτίας των γεγονότων της τουρκικής ανταρσίας του 1963–64. Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 οι Γούφες καταλήφθηκαν από τον τουρκικό στρατό, και από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των Ελλήνων κατοίκων.

Δύο κάτοικοι των Γουφών, και οι δύο άμαχοι, χάθηκαν μέσα στο ίδιο το χωριό και καταγράφηκαν ως αγνοούμενοι· τα λείψανά τους εντοπίστηκαν αργότερα και ταυτοποιήθηκαν. Ένας ακόμη κάτοικος του χωριού, στρατιώτης, είναι ανάμεσα στους νεκρούς του 1974· σκοτώθηκε στην περιοχή του Όβγορου.

Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου σε αχυρώνα, όπως την καταγράφει ο κατάλογος κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου του 2009. Κατά το Cyprus Religious Heritage, που την επισκέφθηκε το 2022, από την εκκλησία έχουν αφαιρεθεί όλοι οι σταυροί, και από το κοιμητήριο δεν σώζεται κανένα ορατό ίχνος.⁹