Το Γεράνι είναι μικρή ελληνική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου, στο δυτικό τμήμα της Καρπασίας. Βρίσκεται 27 χιλιόμετρα βόρεια της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 110 μέτρων, στις νότιες πλαγιές του Πενταδακτύλου, τέσσερα χιλιόμετρα βόρεια του Αγίου Ηλία και περίπου πέντε χιλιόμετρα νότια της Καντάρας.¹ Στην απογραφή του 1960 είχε 211 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) γράφει το όνομα «Γεράνι, το»· η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια το γράφει «Γεράνιν». Στον βενετικό κατάλογο των βασιλικών χωριών του τέλους του 15ου αιώνα το χωριό γράφεται «Ierani».²

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η πρώτη γραπτή μαρτυρία για το Γεράνι που βρέθηκε είναι του τέλους του 15ου αιώνα. Σε ένα βενετικό στατιστικό υπόμνημα, που δημοσίευσε ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, το «Casal Ierani» καταγράφεται ανάμεσα στα βασιλικά χωριά της βαϊλίας της Καρπασίας, της διοικητικής περιφέρειας στην οποία ανήκε. Ήταν δηλαδή βασιλικό χωριό, που ανήκε απευθείας στο δημόσιο και όχι σε φεουδάρχη. Στον κατάλογο γράφεται αμέσως μετά το Τρίκωμο, και λίγο πιο κάτω καταγράφεται το γειτονικό Σπαθαρικό.³

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, το Γεράνι καταγράφεται ως μικτό χωριό, με δέκα νοικοκυριά με περιουσία. Ανάμεσα στους ιδιοκτήτες ήταν και ένας ιερέας. Είχαν βαμβακοχώραφα, χέρσα χωράφια και ένα αλώνι, 146 ελιές, περίπου 150 πρόβατα, αγελάδες και βόδια.⁴

Εκκλησίες και μονές

Η ενοριακή εκκλησία του χωριού, αφιερωμένη στην Αγία Αικατερίνα, χτίστηκε γύρω στο 1900, στην ανατολική άκρη του χωριού. Γύρω της βρισκόταν το παλιό κοιμητήριο· το νέο ανοίχτηκε γύρω στο 1954, λίγο νοτιότερα. Στο κέντρο του χωριού βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, που χτίστηκε το 1950.⁵

Περίπου 700 μέτρα δυτικά του χωριού, στην κορυφή ενός λόφου που δεσπόζει στην περιοχή, βρίσκεται το παρεκκλήσι της Παναγίας Ευαγγελίστριας.⁶ Το χωριό είχε ακόμη το παρεκκλήσι του Αγίου Μάμαντος.

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν κυρίως σιτηρά, ελιές και χαρουπιές. Αρδευόμενη γη δεν υπήρχε, και μεγάλο μέρος της γης έμενε ακαλλιέργητο. Το 1973 εκτρέφονταν στο χωριό περίπου 840 πρόβατα, 86 κατσίκες και 15 βόδια.⁷ Από το 1944 λειτουργούσε στο χωριό συνεργατική πιστωτική εταιρεία, και από το 1956 συνεργατικό παντοπωλείο.

Εκπαίδευση

Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο του χωριού είχε 15 μαθητές και έναν δάσκαλο.

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 141 κατοίκους το 1881, 173 το 1891, 217 το 1901, 252 το 1911 και 301 το 1921.⁸ Το 1931 είχε 366 κατοίκους, όλους χριστιανούς, και το 1946 358, όλους ορθόδοξους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 211 κατοίκους και το 1973 170, όλους Έλληνες.

Εθνικοί αγώνες

Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 163 κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 50 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 το Γεράνι καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό και ο ελληνικός πληθυσμός του υπέστη εθνοκάθαρση. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.

Ένας κάτοικος του χωριού, άμαχος, καταγράφηκε ως αγνοούμενος. Χάθηκε μέσα στο ίδιο το χωριό, και τα λείψανά του έχουν ταυτοποιηθεί. Ένας ακόμη άμαχος με καταγωγή από το Γεράνι, που έμενε στο Σπαθαρικό, σκοτώθηκε εκεί.

Οι κατοχικές αρχές μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου σε τζαμί. Αφαιρέθηκαν όλοι οι σταυροί και οι καμπάνες, και στον νότιο τοίχο χτίστηκε μιχράμπ. Όταν, γύρω στο 2016, χτίστηκε νέο τζαμί στο χωριό, η εκκλησία εγκαταλείφθηκε. Η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνας κατεδαφίστηκε: ήταν ερειπωμένη το 2004–2007, ως το 2008 είχε εξαφανιστεί, και στη θέση της και του παλιού κοιμητηρίου υπάρχει σήμερα ο χώρος στάθμευσης του νέου τζαμιού. Από το παρεκκλήσι της Παναγίας Ευαγγελίστριας αφαιρέθηκαν οι πόρτες, τα παράθυρα και η καμπάνα, και το νέο κοιμητήριο είναι ερειπωμένο, με τους σταυρούς των τάφων σκόρπιους.⁹