Γαληνόπορνη Galinoporni

Επαρχία Αμμοχώστου

Δείτε στον διαδραστικό χάρτη →

Ιστορία

Η Γαληνόπορνη είναι τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου, στην Καρπασία. Βρίσκεται 56 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 90 μέτρων, σε ένα πέρασμα ανάμεσα στους δασωμένους λόφους του Βουνού και του Σκουτελλιού.1 Το χωριό είναι χτισμένο σε μια πλαγιά γεμάτη αρχαίους λαξευτούς τάφους. Στην απογραφή του 1960 είχε 836 κατοίκους, όλους Τούρκους.

Όνομα

Στα τέλη του 15ου αιώνα, σε έναν βενετικό κατάλογο που δημοσίευσε ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie, εμφανίζονται δύο τμήματα του χωριού, η «Esso Galinoporni» και η «Exo Galinoporni», δηλαδή η Έσω (μέσα) και η Έξω Γαληνόπορνη.2 Στην απογραφή του 1931 το χωριό γράφεται «Galinoporni».

Αρχαιολογικοί χώροι

Ο Άγγλος αρχαιολόγος David Hogarth, που περιόδευσε στην Καρπασία το 1888, είδε περίπου εκατό λαξευτούς τάφους στην ανατολική πλαγιά όπου είναι χτισμένο το χωριό. Πολλά σπίτια ήταν χτισμένα πάνω τους, και οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν τους τάφους ως εσωτερικά δωμάτια, αποθήκες και στάβλους. Πολλοί ήταν τετράγωνοι λάκκοι στον βράχο, με πεζούλι για το κάλυμμα, και ο Hogarth τους χρονολόγησε, με επιφύλαξη, στον 5ο ή τον 4ο αιώνα π.Χ.3 Ο μεγάλος τάφος είναι λαξευμένος στον γκρεμό αμέσως ανατολικά του χωριού, κοντά στα ερείπια της εκκλησίας της Αγίας Άννας. Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα μνημεία της Κύπρου το 1918, περιγράφει έναν κεντρικό θάλαμο μήκους περίπου 21 μέτρων με έξι πλάγιους θαλάμους, που τον χρησιμοποιούσαν από παλιά ως μαντρί για κατσίκες.4 Ο τάφος και τα ερείπια της Αγίας Άννας είναι Αρχαίο Μνημείο στον Κατάλογο Αρχαίων Μνημείων του Τμήματος Αρχαιοτήτων.5

Το 1928 η Σουηδική Αρχαιολογική Αποστολή ανέσκαψε στη θέση Τράχωνας, σε ένα αρχαίο νεκροταφείο με τάφους από τη γεωμετρική αρχαία ελληνική ως την πτολεμαϊκή ελληνική περίοδο, έναν κτιστό τάφο κάτω από τύμβο, με ψευδοθολωτό θάλαμο και δύο ανάγλυφες μορφές πάνω από την είσοδο, που οι ανασκαφείς ερμήνευσαν ως τελετουργικό χορό. Ο τάφος χτίστηκε στην αρχαϊκή αρχαία ελληνική περίοδο και ξαναχρησιμοποιήθηκε στην πτολεμαϊκή ελληνική. Την ίδια χρονιά η Αποστολή ανέσκαψε ένα ιερό στη θέση Ούρα, όπου βρέθηκαν πολλά θραύσματα αγαλματιδίων από ασβεστόλιθο, ένα μεγάλο γενειοφόρο κεφάλι και ένα καθιστό άγαλμα σχεδόν ενός μέτρου, από λίγο πριν από το 500 π.Χ., που κατά τον Σουηδό αρχαιολόγο Alfred Westholm πιθανότατα παριστάνει έναν Κύπριο βασιλιά ή ιερέα. Το άγαλμα βρίσκεται σήμερα στη Στοκχόλμη.6

Στον Τράχωνα υπήρχε και ένα μικρό προελληνικό νεκροταφείο, που το είχαν λεηλατήσει αρχαιοκάπηλοι· το 1952 το Τμήμα Αρχαιοτήτων προσπάθησε να σώσει τα ευρήματα, και κάποια αγγεία πήγαν στο Κυπριακό Μουσείο.7 Το 1956, σε επισκευή του δρόμου προς τη Γιαλούσα, βρέθηκαν δύο προελληνικοί θαλαμωτοί τάφοι, που τους ανέσκαψε το Τμήμα· στον ένα υπήρχαν 154 αγγεία και χάλκινα αντικείμενα.8

Από το 2004 το κατοχικό καθεστώς κάνει, χωρίς άδεια, ανασκαφές στον λόφο Βασίλης, κοντά στο χωριό. Εκεί βρέθηκαν δύο θησαυροί χάλκινων αντικειμένων, ένα μεγάλο προελληνικό κτίριο με πιθάρια αποθήκευσης και τοιχογραφημένο κονίαμα, και κάτω από αυτό ίχνη ακόμη παλαιότερων κυκλικών σπιτιών.9

Βενετοκρατία

Στον βενετικό κατάλογο η Έσω Γαληνόπορνη ανήκε στον βασιλικό τομέα, στη βαϊλία της Καρπασίας, ενώ η Έξω Γαληνόπορνη ήταν από τα χωριά του Μάρκου Πιατσέντι (Marco Piacenti), για τον οποίο ο Mas Latrie σημειώνει ότι άφησε ελάχιστα ίχνη στις πηγές.10

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Γαληνόπορνη καταγράφεται ως μουσουλμανικό χωριό, με 30 νοικοκυριά με περιουσία. Οι ιδιοκτήτες είχαν βαμβακοχώραφα και αλώνια, ενώ μεγάλο μέρος της γης τους ήταν άγονη ή σε αγρανάπαυση. Είχαν 32 μουριές, πάνω από 640 πρόβατα, βόδια και άλογα, έξι μύλους που τους γύριζαν άλογα και επτά μαντριά.11

Αγγλοκρατία

Ο Hogarth σημειώνει ότι οι μουσουλμάνοι κάτοικοι των κεντρικών χωριών της Καρπασίας, του Αγίου Ανδρονίκου, της Έλισης, της Κορόβειας και της Γαληνόπορνης, μιλούσαν ελληνικά και σχεδόν δεν ήξεραν τουρκικά.12

Εκκλησίες και μονές

Η εκκλησία της Αγίας Άννας, κοντά στον μεγάλο τάφο, ήταν ήδη ερειπωμένη όταν την κατέγραψε ο Jeffery, που αναφέρει στο χωριό και δύο ακόμη μικρά ιερά, επίσης ερειπωμένα.13 Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, μια πηγή στη χαράδρα κάτω από την εκκλησία λεγόταν ως τις μέρες μας «αγίασμα της Αγίας Άννας».14

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, πριν από το 1974 καλλιεργούνταν στο χωριό σιτηρά, όσπρια, χαρουπιές και λίγος καπνός, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της γης του ήταν ακαλλιέργητο ή κρατικό δάσος. Η κτηνοτροφία ήταν ανεπτυγμένη: οι κάτοικοι έτρεφαν 4.779 πρόβατα, 3.138 κατσίκες, 38 βόδια και 18 αγελάδες.15

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, η Γαληνόπορνη είχε 415 κατοίκους το 1881, 352 το 1891, 457 το 1901, 531 το 1911 και 597 το 1921.16 Το 1931 είχε 595 κατοίκους, 583 μουσουλμάνους και 12 χριστιανούς, και το 1946 834, από τους οποίους 833 ήταν μουσουλμάνοι και ένας ορθόδοξος (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 836 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 900 Τούρκους κατοίκους (εκτίμηση).

  1. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Γαληνόπορνη».↩︎

  2. L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), σσ. 508, 512.↩︎

  3. D. G. Hogarth, Devia Cypria (Λονδίνο 1889), σ. 76.↩︎

  4. G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σ. 260.↩︎

  5. Τμήμα Αρχαιοτήτων, Κατάλογος Αρχαίων Μνημείων (Μάιος 2025).↩︎

  6. Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Galinoporni: Swedish Cyprus Expedition at Trachonas, Kapsalia and Oura» (πρόσβαση 1.11.2026).↩︎

  7. Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Galinoporni-Trachonas: attempted rescue of looted tombs» (πρόσβαση 1.11.2026).↩︎

  8. Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Galinoporni: rescue of two Middle Bronze Age chamber tombs» (πρόσβαση 1.11.2026).↩︎

  9. Ancient Cyprus (ancientcyprus.com), μητρώο ανασκαφών και ερευνών, «Kral Tepesi/Vasili (Galinoporni-Vasili): the hoard rescue and excavation» (πρόσβαση 3.11.2026); A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 228.↩︎

  10. L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), σσ. 508, 512.↩︎

  11. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Galinoporni» (πρόσβαση 3.11.2026).↩︎

  12. D. G. Hogarth, Devia Cypria (Λονδίνο 1889), σ. 54.↩︎

  13. G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), σ. 260.↩︎

  14. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Γαληνόπορνη».↩︎

  15. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Γαληνόπορνη».↩︎

  16. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Γαληνόπορνη».↩︎

Πηγές (12)

Άλλες Πληροφορίες

Ταχυδρομικός Κώδικας

Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 5874.