Αγίρδα Agirda

Επαρχία Κερύνειας

Δείτε στον διαδραστικό χάρτη →

Ιστορία

Η Αγίρδα είναι τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Κερύνειας. Βρίσκεται 6 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Κερύνειας, σε υψόμετρο 360 μέτρων, στους νότιους πρόποδες του Πενταδακτύλου. Είναι χτισμένη στο σημείο όπου ο δρόμος Λευκωσίας–Κερύνειας αρχίζει να ανεβαίνει στο πέρασμα της οροσειράς, και από εδώ ξεκινούσε το μονοπάτι για το κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα.1 Στην απογραφή του 1960 είχε 382 κατοίκους, από τους οποίους 377 ήταν Τούρκοι και ένας Έλληνας.

Όνομα

Στις μεσαιωνικές πηγές το χωριό γράφεται «Agridi». Με αυτή τη μορφή το αναφέρει ο Κύπριος χρονογράφος του 16ου αιώνα Φλώριος Βουστρώνιος, τόσο για τη μάχη του 1232 όσο και για τα φέουδα του βασιλιά Ιακώβου Β΄.2 Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα ιστορικά μνημεία της Κύπρου στις αρχές του 20ού αιώνα, γράφει «Agridhi» και «Aghirda», και ως «Aghirda» καταγράφεται το χωριό στην απογραφή του 1931.3

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η Αγίρδα μπαίνει στις γραπτές πηγές με μια μάχη. Το 1232 τα στρατεύματα του Γερμανού αυτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄, που οι χρονογράφοι της Κύπρου ονομάζουν «Λογγοβάρδους», είχαν στρατοπεδεύσει στο πέρασμα πάνω από το χωριό και πολιορκούσαν το κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα. Στις 15 Ιουνίου ο στρατός του βασιλιά Ερρίκου Α΄, με επικεφαλής τον Ιωάννη Ιμπελίνο, άρχοντα της Βηρυτού, στρατοπέδευσε δίπλα στο χωριό, στον κάμπο, και τους νίκησε όταν κατέβηκαν να του επιτεθούν. Η σύγκρουση έμεινε γνωστή ως μάχη του Αγριδίου. Ο Γάλλος ιστορικός του 19ου αιώνα Louis de Mas Latrie τοποθετεί το πεδίο της μάχης στην είσοδο του περάσματος, ανάμεσα στο Δίκωμο και την Αγίρδα, πιο κοντά στην Αγίρδα.4

Φραγκοκρατία

Τη δεκαετία του 1460 ο βασιλιάς Ιάκωβος Β΄ έδωσε την Αγίρδα, μαζί με το γειτονικό Κρηνί («Grini») και ένα ακόμη χωριό, το «Letrico», ως φέουδο σε δύο πρόσωπα μαζί, στον Tuccio de Costanzo και στην κυρία Ελένη Ποδοκαθάρου. Τον κατάλογο των φέουδων εκείνων των χρόνων τον διασώζει ο Βουστρώνιος.5

Τουρκοκρατία

Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, η Αγίρδα καταγράφεται ως μουσουλμανικό χωριό, με 24 νοικοκυριά με περιουσία. Οι ιδιοκτήτες είχαν σιτοχώραφα και αλώνια και 275 δέντρα, κυρίως ελιές του βουνού, και ακόμη αμυγδαλιές και χαρουπιές. Είχαν επίσης κυψέλες, σχεδόν 500 κατσίκες και λίγα βόδια και αγελάδες.6

Εκκλησίες και μονές

Ο κατάλογος κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου του 2009 καταγράφει στην Αγίρδα το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία, ένα σπήλαιο που διαμορφώθηκε και χρησιμοποιούνταν ως παρεκκλήσι.

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, χωρίς αρδευτικά έργα οι καλλιέργειες περιορίζονταν στα σιτηρά και σε λίγες χαρουπιές, και σημαντικό μέρος της γης έμενε ακαλλιέργητο. Το 1973 το χωριό είχε σχεδόν 3.000 αιγοπρόβατα, κυρίως κατσίκες, και ήταν τρίτο στην επαρχία Κερύνειας σε αριθμό αγελάδων.7

Πληθυσμός

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 105 κατοίκους το 1881, 130 το 1891, 114 το 1901, 178 το 1911 και 184 το 1921.8 Το 1931 η Αγίρδα είχε 176 κατοίκους, 2 χριστιανούς και 174 μουσουλμάνους, και το 1946 279, από τους οποίους 7 ήταν ορθόδοξοι, 271 μουσουλμάνοι και ένας άλλος (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 382 κατοίκους, 377 Τούρκους, έναν Έλληνα και 4 Άγγλους, και το 1973 γύρω στους 600 Τούρκους κατοίκους (εκτίμηση) και κανέναν Έλληνα.

  1. G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), «Agridhi, also spelt Aghirda».↩︎

  2. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), σσ. 94, 418.↩︎

  3. G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918).↩︎

  4. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), σσ. 93–94; L. de Mas Latrie, L’île de Chypre, sa situation présente et ses souvenirs du moyen âge (1879), σσ. 286–287.↩︎

  5. Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), σ. 418.↩︎

  6. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Agirda» (πρόσβαση 3.11.2026).↩︎

  7. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Αγίρδα».↩︎

  8. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Αγίρδα».↩︎

Πηγές (7)

Χριστιανικοί Ναοί & Κοιμητήρια

Στην Αγίρδα υπήρχε ένα εξωκκλήσι. Από την τουρκική εισβολή του 1974 βρίσκονται υπό κατοχή. Παρακάτω παρουσιάζονται όλα, με φωτογραφίες και, όπου είναι γνωστή, την κατάστασή τους.

Εξωκκλήσια (1)

Παρεκκλήσι Προφήτη Ηλία Σπήλαιο

Παρεκκλήσι

Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), το παρεκκλήσι περιγράφεται ως «Σπηλαιώδης και χρησιμοποιείται ως παρεκκλήσι».

Άλλες Πληροφορίες

Ταχυδρομικός Κώδικας

Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 9541.