Άγιος Νικόλαος Σολέας (Λεύκας) Agios Nikolaos Soleas

Επαρχία Λευκωσίας

Δείτε στον διαδραστικό χάρτη →

Ιστορία

Ο Άγιος Νικόλαος Σολέας είναι μικρή ελληνική κοινότητα της επαρχίας Λευκωσίας, στη γεωγραφική περιφέρεια της Σολιάς. Βρίσκεται 15 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μόρφου, σε υψόμετρο 180 μέτρων, στην κοιλάδα του ποταμού Καρκώτη, βορειοδυτικά από τα μεταλλεία χαλκού της Σκουριώτισσας.1 Στην απογραφή του 1960 είχε 67 κατοίκους, όλους Έλληνες.

Όνομα

Πήρε το όνομά του από τον άγιο Νικόλαο, στον οποίο είναι αφιερωμένη η εκκλησία του. Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) το καταγράφει ως Άγιο Νικόλαο της επαρχίας Λευκωσίας, και στους επίσημους καταλόγους κοινοτήτων είναι ο Άγιος Νικόλαος Σολέας, από την περιφέρεια της Σολιάς. Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό το έλεγαν συχνά και Άγιο Νικόλα της Σολιάς.2

Ίδρυση και πρώτες αναφορές

Η πρώτη γραπτή αναφορά του χωριού που έχει βρεθεί είναι η κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, όπου ο Άγιος Νικόλαος καταγράφεται ως χωριό της διοικητικής περιφέρειας της Λεύκας. Στη βρετανική τοπογραφική αποτύπωση της Κύπρου που έκανε ο Herbert Kitchener στα πρώτα χρόνια της Αγγλοκρατίας σημειώνεται ως «Ayios Nikolaos».3 Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα μνημεία της Κύπρου το 1918, τον περιγράφει ως μικρό οικισμό με νεότερα κτίσματα.4

Τουρκοκρατία

Στην απογραφή του 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, ο Άγιος Νικόλαος καταγράφεται ως χωριό με μεικτό πληθυσμό και επτά νοικοκυριά με περιουσία. Τα κτήματα ήταν σιτοχώραφα, χωράφια με βαμβάκι και μικρά περιβόλια με μουριές, με αλώνι και τρεχούμενο νερό, και 53 ελιές. Στο χωριό λειτουργούσαν ένας νερόμυλος, δύο ελαιοτριβεία και ένα βυρσοδεψείο, και οι κάτοικοι είχαν βόδια για το όργωμα και μια αγελάδα.5 Στη γη του χωριού το Gazetteer καταγράφει ακόμη τα τοπωνύμια Παλιόμυλος και Μυλώνισσα.6

Εκκλησίες και μονές

Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Νικόλαο και ήταν ο ενοριακός ναός του. Το κοιμητήριο βρίσκεται περίπου 350 μέτρα ανατολικά από το κέντρο του χωριού, προς τον γειτονικό Άγιο Γεώργιο.7 Ο κατάλογος κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου του 2009 καταγράφει, με την ονομασία «Άγιος Νικόλαος Λεύκας», και μια εκκλησία του Αγίου Νικολάου που έχει καταρρεύσει και είναι ερείπια.

Οικονομία και κοινωνική ζωή

Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, αν και οι βροχές στην περιοχή είναι λίγες, ο Καρκώτης επέτρεπε να ποτίζεται μέρος της γης. Οι κάτοικοι καλλιεργούσαν εσπεριδοειδή, ελιές, λίγα οπωροφόρα δέντρα και λίγα σιτηρά, ενώ η κτηνοτροφία δεν είχε αναπτυχθεί πολύ. Η μεταλλευτική εταιρεία της Σκουριώτισσας είχε τα κεντρικά της γραφεία πολύ κοντά στο χωριό.8

Πληθυσμός

Ο πληθυσμός του Αγίου Νικολάου μεγάλωσε τον 20ό αιώνα μαζί με τα γειτονικά μεταλλεία της Σκουριώτισσας, της Φουκάσας, του Μαυροβουνίου και του Απλικιού, που κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια συνέβαλαν πολύ στην αύξησή του.9 Το 1931 το χωριό είχε 124 κατοίκους, 123 χριστιανούς και έναν μουσουλμάνο, και το 1946 132, από τους οποίους 127 ήταν ορθόδοξοι και 5 μουσουλμάνοι (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 67 κατοίκους, όλους Έλληνες, και το 1973 62 Έλληνες.

Εθνικοί αγώνες

Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 3 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.

Η τουρκική εισβολή του 1974

Κατά την Τουρκική Εισβολή του 1974, ο ελληνικός πληθυσμός της κοινότητας εγκατέλειψε το χωριό για να προστατευθεί από τον τουρκικό στρατό που προήλαυνε. Επειδή η κοινότητα βρέθηκε στη νεκρή ζώνη, δεν επετράπη στους κατοίκους να επιστρέψουν.10

Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου και το κοιμητήριο βρίσκονται κι αυτά μέσα στη νεκρή ζώνη, και η κατάστασή τους δεν έχει μπορέσει να ελεγχθεί.

  1. A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σσ. 64, 478; Cyprus Religious Heritage, «Agios Nikolaos (Lefka)».↩︎

  2. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Νικόλαος Λευκωσίας».↩︎

  3. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Agios Nikolaos».↩︎

  4. G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918), «Ay. Nikolaos, modern hamlet».↩︎

  5. Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Agios Nikolaos».↩︎

  6. A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σσ. 894, 937.↩︎

  7. Cyprus Religious Heritage, «Agios Nikolaos (Lefka)».↩︎

  8. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Νικόλαος Λευκωσίας».↩︎

  9. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Νικόλαος Λευκωσίας».↩︎

  10. Cyprus Religious Heritage, «Agios Nikolaos (Lefka)».↩︎

Πηγές (9)
Σύνδεσμοι (1)

Χριστιανικοί Ναοί & Κοιμητήρια

Στον Άγιο Νικόλαο Σολέας (Λεύκας) υπήρχαν δύο εκκλησίες και ένα κοιμητήριο. Από την τουρκική εισβολή του 1974 βρίσκονται υπό κατοχή. Παρακάτω παρουσιάζονται όλα, με φωτογραφίες και, όπου είναι γνωστή, την κατάστασή τους.

Εκκλησίες (2)

Εκκλησία Αγίου Νικολάου

Ενοριακός Ναός

Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η εκκλησία περιγράφεται ως «Ενοριακός ναός του χωριού». Η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Βρίσκεται στη Νεκρή Ζώνη».

Εκκλησία Αγίου Νικολάου

Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Κατέρρευσε-Ερείπια».

Κοιμητήρια (1)

Ελληνορθόδοξο Κοιμητήριο Αγίου Νικολάου Σολέας

Εθνικοί Αγώνες

Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ 1955-1959

Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 3 Έλληνες με καταγωγή από τον Άγιο Νικόλαο Σολέας (Λεύκας) που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα. Τα ονόματα ακολουθούν όπως είναι τυπωμένα στο Μητρώο.

  • ΛΟΪΖΟΥ Γεωργάκης
  • ΛΟΪΖΟΥ Θεόδωρος
  • ΛΟΪΖΟΥ Κωνσταντίνος
Δεν βρέθηκαν ονόματα.

3 / 3 ονόματα

Άλλες Πληροφορίες

Ταχυδρομικός Κώδικας

Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 2824.