Ο Άγιος Γεώργιος είναι μεικτή κοινότητα της επαρχίας Λευκωσίας, στη γεωγραφική περιφέρεια της Σολιάς. Βρίσκεται 14 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Μόρφου, σε υψόμετρο 180 μέτρων, στο βόρειο, χαμηλό άκρο της κοιλάδας της Σολιάς, δίπλα στον ποταμό Καρκώτη. Στη γη του βρίσκονται τα μεταλλεία της Σκουριώτισσας και της Φουκάσας.1 Στην απογραφή του 1960 είχε 460 κατοίκους, από τους οποίους 312 ήταν Έλληνες και 143 Τούρκοι.
Πήρε το όνομά του από τον άγιο Γεώργιο, στον οποίο είναι αφιερωμένη η εκκλησία του. Το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) το ονομάζει «Άγιος Γεώργιος Λεύκας», από τη γειτονική Λεύκα, ενώ στους επίσημους καταλόγους κοινοτήτων είναι ο Άγιος Γεώργιος Σολέας.2
Στη γη του χωριού, στη Σκουριώτισσα, βρίσκονται ίχνη αρχαίας εξόρυξης χαλκού. Ο Βρετανός αρχιτέκτονας George Jeffery, που κατέγραψε τα μνημεία της Κύπρου το 1918, περιγράφει εκεί μια τεράστια έκταση από μαύρη σκουριά, δηλαδή απορρίμματα της τήξης του μεταλλεύματος, από τα αρχαία μεταλλεία, που άνοιγαν σπηλιές στους γύρω βράχους. Από τους σωρούς αυτούς της σκουριάς πήρε το όνομά της η Παναγία η Σκουριώτισσα.3
Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, ο Άγιος Γεώργιος καταγράφεται ως χωριό με μεικτό πληθυσμό και 13 νοικοκυριά με περιουσία, στη διοικητική περιφέρεια της Λεύκας. Τα κτήματα ήταν κυρίως σιτοχώραφα, με λίγα χωράφια με βαμβάκι και περιβόλια με μουριές, αλώνια και τρεχούμενο νερό, και 74 ελιές. Στο χωριό υπήρχαν ένας νερόμυλος και ένα ελαιοτριβείο, και οι κάτοικοι είχαν βόδια για το όργωμα, λίγες αγελάδες, πρόβατα και κυψέλες.4
Η ελληνική ορθόδοξη εκκλησία του χωριού, στο βόρειο τμήμα του παλιού οικισμού, είναι αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο. Χρονολογείται στον 12ο αιώνα, με μεταγενέστερες προσθήκες, και είναι Αρχαίο Μνημείο. Κοντά της βρισκόταν πιθανότατα το κοιμητήριο του χωριού.5
Στη γη του χωριού υπήρχαν ακόμη οι εκκλησίες του Αγίου Θεοδώρου και του Προφήτη Ηλία, που σήμερα είναι ερείπια.6
Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, ο Καρκώτης και τα γειτονικά μεταλλεία καθόρισαν τη ζωή του χωριού. Τον 20ό αιώνα οι περισσότεροι κάτοικοι δούλευαν στα μεταλλεία της Σκουριώτισσας, της Φουκάσας, του Μαυροβουνίου και του Απλικιού, και μερικοί στις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις του Ξερού, ενώ η μεταλλευτική εταιρεία είχε τα κεντρικά της γραφεία πολύ κοντά στο χωριό. Η γη, με άφθονα τρεχούμενα νερά, ποτιζόταν και καλλιεργούνταν με εσπεριδοειδή, οπωροφόρα δέντρα και λαχανικά, ενώ οι ελιές καλλιεργούνταν μαζί με σιτηρά. Το 1973 οι κάτοικοι έτρεφαν περίπου 150 πρόβατα, 200 κατσίκες και πάνω από τρεις χιλιάδες πουλερικά.7
Ο πληθυσμός του Αγίου Γεωργίου μεγάλωσε μαζί με τα μεταλλεία, που κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια συνέβαλαν πολύ στην αύξησή του. Κατά την ίδια, το χωριό είχε 119 κατοίκους το 1881, 113 το 1891, 141 το 1901, 152 το 1911 και 178 το 1921.8 Το 1931 το χωριό είχε 389 κατοίκους, 273 χριστιανούς και 116 μουσουλμάνους, και το 1946 477, από τους οποίους 317 ήταν ορθόδοξοι, 154 μουσουλμάνοι και 6 άλλου θρησκεύματος (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 460 κατοίκους, 312 Έλληνες, 143 Τούρκους και 5 άλλους, και το 1973 259 Έλληνες. Τη σχολική χρονιά 1973–74 το ελληνικό δημοτικό σχολείο είχε 15 μαθητές και έναν δάσκαλο.
Στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950 υπέγραψαν 222 κάτοικοι, ουσιαστικά όλοι οι ενήλικες Έλληνες κάτοικοι. Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 36 Έλληνες κατοίκους του χωριού που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα.
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 ο Άγιος Γεώργιος βρέθηκε πάνω στη γραμμή κατάπαυσης του πυρός. Οι Έλληνες κάτοικοι έφυγαν μπροστά στον τουρκικό στρατό που προήλαυνε, και ο ελληνικός πληθυσμός του χωριού υπέστη εθνοκάθαρση. Το βόρειο τμήμα του καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό, και σχεδόν όλο το υπόλοιπο χωριό βρίσκεται μέσα στη νεκρή ζώνη και είναι έρημο. Από τότε οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις και η παράνομη κατοχική αρχή εμποδίζουν την επιστροφή των κατοίκων.9
Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου λεηλατήθηκε μετά το 1974 και βρίσκεται μέσα σε τουρκική στρατιωτική ζώνη, όπου κανείς δεν έχει πρόσβαση.10 Οι κατοχικές δυνάμεις μετέτρεψαν παράνομα την εκκλησία σε στρατιωτικό φυλάκιο.
A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σσ. 36, 478, 1123, 1251.↩︎
G. Jeffery, A Description of the Historic Monuments of Cyprus (1918).↩︎
Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Agios Georgios».↩︎
Cyprus Religious Heritage, «Agios Georgios Lefkas».↩︎
A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σ. 1069.↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Γεώργιος Λευκωσίας».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Γεώργιος Λευκωσίας».↩︎
Cyprus Religious Heritage, «Agios Georgios Lefkas».↩︎
Αψίδα (Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου), «Agios Georgios Soleas», τεκμήριο του Δήμου Μόρφου.↩︎
Στον Άγιο Γεώργιο υπήρχαν τρεις εκκλησίες. Από την τουρκική εισβολή του 1974 βρίσκονται υπό κατοχή. Παρακάτω παρουσιάζονται όλα, με φωτογραφίες και, όπου είναι γνωστή, την κατάστασή τους.
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η εκκλησία είναι Αρχαίο Μνημείο. Η χρονολόγησή της σημειώνεται ως «12ος αι., μεταγενέστερες προσθήκες». Ο κατάλογος την περιγράφει ως «Ενοριακός ναός του χωριού». Η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Χρησιμοποιείται ως φυλάκιο από τον τουρκικό στρατό».
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Κατέρρευσε-Ερείπια».
Σύμφωνα με τον κατάλογο κατεχόμενων ναών της Εκκλησίας της Κύπρου (2009), η κατάστασή της το 2009 σημειώνεται ως «Κατέρρευσε-Ερείπια».
Τη σχολική χρονιά 1973–74, την τελευταία πριν από την τουρκική εισβολή, στον Άγιο Γεώργιο λειτουργούσε ένα δημοτικό σχολείο. Σε αυτό φοιτούσαν 15 μαθητές, με έναν δάσκαλο. Παρακάτω δίνονται τα στοιχεία του, με τους μαθητές ανά τάξη και το διδακτικό προσωπικό, όπου είναι γνωστά.
| Τάξη | Α | Β | Γ | Δ | Ε | Στ | Σύνολο |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Αγόρια | 2 | – | – | 2 | 2 | 2 | 8 |
| Κορίτσια | 1 | 3 | – | – | 2 | 1 | 7 |
| Σύνολο | 3 | 3 | – | 2 | 4 | 3 | 15 |
Στον Άγιο Γεώργιο, στο ενωτικό δημοψήφισμα που οργάνωσε η Εθναρχία τον Ιανουάριο του 1950, υπέγραψαν υπέρ της ένωσης με την Ελλάδα 222 κάτοικοι, ουσιαστικά το σύνολο των ενήλικων κατοίκων.
Το Μητρώο Αγωνιστών ΕΟΚΑ καταγράφει 36 Έλληνες με καταγωγή από τον Άγιο Γεώργιο που συμμετείχαν ή συνέδραμαν στον Αγώνα. Τα ονόματα ακολουθούν όπως είναι τυπωμένα στο Μητρώο.
36 / 36 ονόματα
Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 2822.