Άγιος Ανδρόνικος (Άγιο Ανδρονικούδι) Agios Andronikos Trikomou
Ιστορία
Ο Άγιος Ανδρόνικος Τρικώμου είναι τουρκική κοινότητα της κατεχόμενης επαρχίας Αμμοχώστου. Βρίσκεται 25 χιλιόμετρα βόρεια της Αμμοχώστου, σε υψόμετρο 180 μέτρων, στις νότιες υπώρειες του Πενταδακτύλου. Η γη του ανεβαίνει ως την κορυφογραμμή και περιλαμβάνει μέρος των κρατικών δασών της Καντάρας.1 Στην απογραφή του 1960 είχε 297 κατοίκους, όλους Τούρκους.
Όνομα
Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, οι κάτοικοι της περιοχής το έλεγαν Άιν Αντρονικούδιν και ο προσδιορισμός «Τρικώμου» το ξεχωρίζει από τον Άγιο Ανδρόνικο της Καρπασίας.2
Στη γη του χωριού το επίσημο τοπωνυμικό ευρετήριο της Κύπρου (Gazetteer) καταγράφει τοπωνύμια όπως η Αγία Μαρίνα, ο Άγιος Σάβας, ρέμα και τοποθεσία, η Πλούχεια, ο Γυαλλόβουνος, η Μαυρόβικλα, η Στέρνη, ο Σπήλιος, τα Μαζέρια, ο Χαλαστός και η Φοραδόμαντρα.3
Τουρκοκρατία
Στην κτηματική απογραφή που έκανε η οθωμανική διοίκηση το 1832/33, που κατέγραφε μόνο όσους είχαν περιουσία, ο Άγιος Ανδρόνικος ανήκε στην περιφέρεια της Καρπασίας και είναι μουσουλμανικό χωριό, με έξι νοικοκυριά με περιουσία. Η γη τους ήταν σχεδόν όλη χέρσα, με λίγα βαμβακοχώραφα, σιτοχώραφα και χωράφια για ζωοτροφές, και 22 ελιές. Είχαν 273 πρόβατα και λίγες αγελάδες και βόδια.4
Οικονομία και κοινωνική ζωή
Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το μεγαλύτερο μέρος της γης του χωριού ήταν ακαλλιέργητο, με δάση και φυσική βλάστηση. Πριν από το 1974 οι κάτοικοι καλλιεργούσαν σιτηρά μαζί με ελιές και λίγες χαρουπιές, και έτρεφαν, όπως ήδη το 1832/33, αιγοπρόβατα: στην απογραφή του 1973 περίπου 1.800.5 Το 1959 ιδρύθηκε η Β΄ Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Αγίου Ανδρονίκου.
Πληθυσμός
Κατά τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό είχε 79 κατοίκους το 1881, 130 το 1891, 129 το 1901, 186 το 1911 και 188 το 1921.6 Το 1931 ο Άγιος Ανδρόνικος είχε 202 κατοίκους, 200 μουσουλμάνους και δύο χριστιανούς, και το 1946 286, όλους μουσουλμάνους (στις απογραφές του 1931 και του 1946 καταγραφόταν μόνο το θρήσκευμα). Το 1960 είχε 297 κατοίκους, όλους Τούρκους, και το 1973 γύρω στους 300 Τούρκους (εκτίμηση).
Η τουρκική εισβολή του 1974
Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 ο Άγιος Ανδρόνικος καταλήφθηκε από τον τουρκικό στρατό. Στην περιοχή του χωριού σκοτώθηκε ένας στρατιώτης.
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Ανδρόνικος Τρικώμου».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Ανδρόνικος Τρικώμου».↩︎
A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, σσ. 22, 66, 315, 812, 1044, 1130, 1149, 1250, 1270.↩︎
Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Agios Andronikos (Trikomou)» (πρόσβαση 3.11.2026).↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Ανδρόνικος Τρικώμου».↩︎
Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Ανδρόνικος Τρικώμου».↩︎
Πηγές (8)
- Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια (Polignosi), «Άγιος Ανδρόνικος Τρικώμου» (όνομα Άιν Αντρονικούδιν· γη ως την κορυφογραμμή, δάση· καλλιέργειες, κτηνοτροφία 1973· πληθυσμός 1881–1921)
- A Complete Gazetteer of Cyprus, τ. 1, τ. 1: Άγιον Ανδρονικούδι, χωριό (σ. 32)· τοπωνύμια: Αγία Μαρίνα (σ. 22), Άγιος Σάβας (σ. 66), Γυαλλόβουνος (σ. 315), Μαυρόβικλα (σ. 812), Πλούχεια (σ. 1044), Σπήλιος (σ. 1130), Στέρνη (σ. 1149), Φοραδόμαντρα (σ. 1250), Χαλαστός (σ. 1270), Καντάρα, δάσος (σ. 466)
- Οθωμανική κτηματική απογραφή 1832/33 (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα Συλβίας Ιωάννου), «Agios Andronikos (Trikomou)» (περιφέρεια Καρπασίας, μουσουλμανικό, 6 νοικοκυριά, γη, ελιές, ζώα· πρόσβαση 3.11.2026)
- L. de Mas Latrie, Histoire de l’île de Chypre sous le règne des princes de la maison de Lusignan, τ. 3 (1852–1861), έλεγχος: «Casal S. Andronico» στη βαϊλία της Καρπασίας (μαζί με Κιλάνεμο, Πλατανισσό)· μάλλον ο Άγιος Ανδρόνικος Γιαλούσας, δεν μπήκε
- Florio Bustron, Chronique de l’île de Chypre, εκδ. R. de Mas Latrie (1886), έλεγχος: «Santo Andronico d’Acachi», «de Curicho», «de Ghilani»· κανένα δεν αφορά το χωριό
- Μητρώο Συνεργατικών Εταιρειών, 0013/1959
- Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου, απογραφές, 1931 («Ayios Andronikos (Topju Keuy)», σ. 11), 1946, 1960, 1973
- Επίτροπος Ανθρωπιστικών Θεμάτων, επίσημος κατάλογος πεσόντων
Αγνοούμενοι & Πεσόντες
Στον Άγιο Ανδρόνικο (Άγιο Ανδρονικούδι) σκοτώθηκε ή εθεάθη για τελευταία φορά ένας άνθρωπος, στρατιώτης. Παρακάτω, στην καρτέλα «Από την κοινότητα» είναι όσοι κατάγονταν από τον Άγιο Ανδρόνικο (Άγιο Ανδρονικούδι), και στην καρτέλα «Στην κοινότητα» όσοι σκοτώθηκαν ή εθεάθησαν για τελευταία φορά εκεί.
Δεν υπάρχουν καταχωρήσεις.
Πεσόντες (1)
Άλλες Πληροφορίες
Συνεργατικές Εταιρείες
Στο μητρώο συνεργατικών εταιρειών ήταν εγγεγραμμένη η ακόλουθη συνεργατική εταιρεία της κοινότητας:
- Β΄ Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Αγίου Ανδρονίκου (Αμμοχώστου) (εγγραφή 1959)
Ταχυδρομικός Κώδικας
Ο ταχυδρομικός κώδικας των Κυπριακών Ταχυδρομείων για την κοινότητα αυτή ήταν και είναι ο 5761.